BrainParrot

భారత ఎన్నికల సంఘం ఆరు రాష్ట్రాలు/కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సంక్షిప్త సవరణను ప్రకటించింది — విస్తృత ఎస్‌ఐఆర్ వివాదం

GS2పూర్తి నోట్ప్రచురణ:

మూలం: ది హిందూ, 6 నవంబర్, 2026

సారాంశం

  • ప్రత్యేక తీవ్ర సవరణ (ఎస్‌ఐఆర్) ఇప్పటికే పూర్తై తుది జాబితాలు ప్రచురితమైన ఆరు రాష్ట్రాలు/కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల్లో ఓటర్ల జాబితాల వార్షిక ప్రత్యేక సంక్షిప్త సవరణ (ఎస్‌ఎస్‌ఆర్)ను భారత ఎన్నికల సంఘం ప్రకటించింది. ఆ ప్రాంతాలు: అరుణాచల్ ప్రదేశ్, మిజోరం, ఒడిశా, సిక్కిం, చండీగఢ్, దాద్రా నగర్ హవేలీ మరియు డామన్ డయ్యూ.
  • ఎస్‌ఎస్‌ఆర్ రూపకల్పన ఎస్‌ఐఆర్‌కు చాలా భిన్నంగా ఉంటుంది. దీనికి పౌరసత్వ పత్రాలు అవసరం లేదు, పాత జాబితాలతో అనుసంధానం అవసరం లేదు. ఇంటింటికీ బీఎల్‌ఓ సందర్శనలు ఉండవు, ఆధార్ ఐచ్ఛికం. మొదటిసారిగా అభ్యర్థులు జాబితాల "చదవదగిన పీడీఎఫ్"ను పెన్ డ్రైవ్‌లో పొందవచ్చు.
  • దీనితో పాటు ఎస్‌ఐఆర్ రాజకీయ పోరాటానికి కేంద్రబిందువుగానే కొనసాగింది. ఎస్‌ఐఆర్‌ను రద్దు చేయాలని ఇండియా కూటమి డిమాండ్ చేసింది. ఆరోపిత తొలగింపుల కారణంగా ఉత్తరప్రదేశ్‌లో ఒక బీఎల్‌ఓ సస్పెండ్ అయ్యాడు. బీజేపీ, కాంగ్రెస్ పరస్పరం ఆరోపణలు చేసుకున్నాయి. సంక్షేమం కోసం ఆధార్ నుంచి ఓటరు గుర్తింపు కార్డుకు మారాలనే ప్రతిపాదనను కాంగ్రెస్ ఎస్‌ఐఆర్‌తో ముడిపెట్టింది.

UPSC ప్రాసంగికత: ప్రాసంగికత: ✅ జీఎస్౨ — పాలిటీ: భారత ఎన్నికల సంఘం, ఓటర్ల జాబితాలు, ప్రజాప్రాతినిధ్య చట్టం ౧౯౫౦, ఎన్నికలపై సమాఖ్య/రాజకీయ వివాదం

ప్రిలిమ్స్ కోసం ముఖ్యాంశాలు

  • అధికరణ ౩౨౪: జాబితాలు, ఎన్నికలపై ఎన్నికల సంఘం పర్యవేక్షణ, నిర్దేశం, నియంత్రణ. అధికరణ ౩౨౬: వయోజన ఓటుహక్కు (౧౮+).
  • ప్రజాప్రాతినిధ్య చట్టం, ౧౯౫౦: సెక్షన్ ౧౬ (పౌరులు కాని వారికి నమోదు అనర్హత), సెక్షన్ ౨౧ (జాబితాల తయారీ, సవరణ; నమోదు చేసిన కారణాలతో ప్రత్యేక సవరణతో సహా).
  • ఫారం ౬ కొత్త నమోదుకు, ఫారం ౭ నమోదు లేదా తొలగింపుపై అభ్యంతరానికి, ఫారం ౮ సవరణ లేదా చిరునామా మార్పునకు.
  • ఎస్‌ఎస్‌ఆర్ వార్షిక సవరణ. ఎస్‌ఐఆర్ పోలింగ్ కేంద్ర స్థాయి అధికారుల (బీఎల్‌ఓల) ఇంటింటి గణనతో కూడిన ప్రత్యేక, తీవ్ర ప్రక్రియ.
  • ఎస్‌ఎస్‌ఆర్ ఉత్తర్వు ప్రకారం ఫారం ౬, ౮లలో ఆధార్ ఐచ్ఛికం. ఆధార్ ఇవ్వలేదన్న కారణంతో ఏ నమోదునూ తిరస్కరించరాదు, ఏ పేరునూ తొలగించరాదు.
  • ౨౦౨౭ ఎస్‌ఎస్‌ఆర్‌లో ముందస్తు దరఖాస్తులకు అర్హత తేదీలు: ౨౦౨౭ ఏప్రిల్ ౧, జూలై ౧, అక్టోబర్ ౧.
  • ఈ ఎస్‌ఎస్‌ఆర్‌లో మొదటిసారి: ఎన్నికల సమయంలో పోటీ చేసే అభ్యర్థులకు వర్ణక్రమంలో అమర్చిన జాబితాల "చదవదగిన పీడీఎఫ్" (పెన్ డ్రైవ్ లేదా ఇతర నిల్వ సాధనంలో). ఇంతకుముందు రికార్డు కోసం మాత్రమే ఉంచిన అనుబంధ ఓటర్ల జాబితాలను కూడా రాజకీయ పార్టీలకు ఇస్తారు.
  • లోక్‌సభ, శాసనసభ జాబితాలను నిర్వహించేది భారత ఎన్నికల సంఘం, రాష్ట్ర ఎన్నికల కమిషన్ కాదు. స్థానిక సంస్థల ఎన్నికలకు ఎస్‌ఐఆర్‌కు ముందు నాటి ౨౦౨౫ జాబితాలనే రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఉపయోగించాలని ఇండియా కూటమి కోరుతోంది.

గణాంకాలు, వివరాలు

  • ఎస్‌ఎస్‌ఆర్‌ను గురువారం ఆరు రాష్ట్రాలు/కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు ప్రకటించారు. అంతకుముందు అక్టోబర్ ౧౫న ఎన్నికలు జరగనున్న ఉత్తరాఖండ్, ఉత్తరప్రదేశ్, పంజాబ్, మణిపూర్, గోవాలతో సహా ౧౭ రాష్ట్రాలు/కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు ఎస్‌ఎస్‌ఆర్‌ను ప్రకటించారు.
  • ఎస్‌ఎస్‌ఆర్ షెడ్యూలు: ముసాయిదా జాబితాలు ౨౦౨౬ నవంబర్ ౩౦న; తుది జాబితాలు ౨౦౨౭ జనవరి ౨౧న.
  • "గత సంవత్సరం" ఎస్‌ఐఆర్ ప్రారంభమైనప్పటి నుంచి ఎస్‌ఎస్‌ఆర్ నిర్వహించలేదు. ఎన్నికల కమిషనర్లు ఎస్.ఎస్. సంధు, వివేక్ జోషి ఇతర అంశాలతో పాటు దీన్ని అసాధారణతగా ఎత్తిచూపినట్లు తెలుస్తోంది.
  • జాబితాలు డిజిటల్‌గా శోధించడానికి, సూచిక చేయడానికి, ధృవీకరించడానికి వీలుగా చిత్ర ఆధారిత పీడీఎఫ్‌లకు బదులు యంత్రం చదవగలిగే జాబితాలను ఇవ్వాలని ప్రతిపక్ష పార్టీలు డిమాండ్ చేశాయి.
  • ఎస్‌ఐఆర్‌కు భిన్నంగా ఎస్‌ఎస్‌ఆర్‌లో: పౌరసత్వ పత్రాలు అవసరం లేదు, పాత జాబితాలతో అనుసంధానం లేదు. బీఎల్‌ఓల ఇంటింటి సందర్శనలు లేవు; బదులుగా ముసాయిదా, తుది జాబితాలను పోలింగ్ కేంద్రాల్లో ప్రదర్శిస్తారు.
  • బెంగళూరులోని ఫ్రీడం పార్క్‌లో ఇండియా కూటమి "ఓటును కాపాడండి, దేశాన్ని కాపాడండి" నిరసన: ఎస్‌ఐఆర్‌ను రద్దు చేయాలని, ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్ జ్ఞానేశ్ కుమార్ రాజీనామా చేయాలని, కర్ణాటక సవరించిన జాబితాలను తిరస్కరించాలని కోరుతూ ఐదు అంశాల తీర్మానం. స్థానిక సంస్థలు, తాలూకా, జిల్లా పంచాయతీ ఎన్నికలకు ఎస్‌ఐఆర్‌కు ముందు నాటి ౨౦౨౫ జాబితాలను ఉపయోగించాలని కూడా కోరింది.
  • దేశవ్యాప్తంగా ౧౪ కోట్లకు పైగా ఓటర్లను తొలగించారని తీర్మానం ఆరోపిస్తోంది. కర్ణాటకలో అక్టోబర్ ౨౭న ప్రచురించిన తుది జాబితాలో ఓటర్ల సంఖ్య ౫.౫౪ కోట్ల నుంచి సుమారు ౪.౫ కోట్లకు తగ్గింది. తొలగించిన ౯౯.౩౨ లక్షల పేర్లలో సుమారు ౨౩ లక్షలు మరణించిన లేదా నకిలీ పేర్లు కాగా, దాదాపు ౭౬ లక్షలు వలసదారులు, చిరునామా మారినవారితో సహా అర్హులైన ఓటర్లని ఆరోపణ.
  • ఫారం ౭ దరఖాస్తుల దుర్వినియోగ ఆరోపణపై పోలీసు దర్యాప్తు చేపడతామని ముఖ్యమంత్రి డి.కె. శివకుమార్ ప్రకటించారు.
  • బరేలీ (ఉత్తరప్రదేశ్): ఒక గ్రామంలో ౨౬ మంది అర్హులైన ఓటర్ల పేర్లను తొలగించారన్న ఆరోపణపై ఒక బీఎల్‌ఓను సస్పెండ్ చేశారు; మాజీ గ్రామ పెద్దతో కుమ్మక్కయ్యాడని స్థానికులు ఆరోపించారు. జిల్లా మేజిస్ట్రేట్ అవినాష్ సింగ్ విచారణకు ఆదేశించి, కుట్ర రుజువైతే కఠిన చర్య తీసుకుంటామని హామీ ఇచ్చారు. షేర్‌గఢ్ బ్లాక్‌లోని మహమ్మద్‌పూర్ గ్రామ పంచాయతీ గ్రామ పెద్ద రాహుల్ గంగ్వార్ ఫిర్యాదు చేశారు.
  • బీజేపీ దేశవ్యాప్త "ప్రజాస్వామ్యాన్ని కాపాడండి" ప్రచారం (పాదయాత్ర పేరు "లోక్‌తంత్ర్ బచావో, అరాజకత హటావో") అక్టోబర్ ౨౨న ప్రారంభమైంది. హర్యానాలోని కర్నాల్‌లో అమిత్ షా, లోక్‌సభ ప్రతిపక్ష నేత రాహుల్ గాంధీ పార్లమెంటును అడ్డుకుంటున్నారని ఆరోపించారు.
  • ప్రతిపక్షం ప్రధానమంత్రికి లేఖ రాస్తే ఎస్‌ఐఆర్, ఈవీఎంలపై ప్రత్యేక పార్లమెంటు సమావేశాన్ని ఏర్పాటు చేయడానికి ప్రభుత్వం సిద్ధమని షా అన్నారు. బీజేపీ "చొరబాటుదారులను వెతికి" ఓటర్ల జాబితా నుంచి తొలగిస్తుందని కూడా చెప్పారు; నవంబర్ ౧న ఇండియా కూటమి నిర్వహించిన ర్యాలీని "ఘుస్పేటియా బచావో" ర్యాలీ అని అభివర్ణించారు.
  • కాంగ్రెస్‌కు చెందిన పవన్ ఖేరా అంతర్గత భద్రతపై ఎదురుదాడి చేస్తూ మణిపూర్ హింస, పహల్గామ్ దాడి, ఎర్రకోట సమీపంలో పేలుడు, దేశ రాజధాని సమీపంలో ౩౦౦ కిలోల ఆర్డీఎక్స్ స్వాధీనాన్ని ప్రస్తావించారు. ఏడేళ్లలో కేంద్ర హోంమంత్రి "మూడు కోట్ల ఘుస్పేటియాలను" కనుక్కోలేకపోయారని కూడా అన్నారు.
  • సంక్షేమ కోణం: తన మంత్రిత్వ శాఖ పథకాల కింద ఆర్థిక ప్రయోజనాలు పొందాలంటే ఎపిక్ (ఓటరు గుర్తింపు కార్డు) సంఖ్యతో పాటు తప్పనిసరి బయోమెట్రిక్ ధృవీకరణ అవసరమవుతుందని కేంద్ర పంచాయతీరాజ్ శాఖ మంత్రి రాజీవ్ రంజన్ సింగ్ (లల్లన్ సింగ్) గత వారం చెప్పారు. మంత్రి ఇది రెండుసార్లు చెప్పారని, "ఓటు చోరీ" కేవలం "హక్ హుకూక్ చోరీ"కి ట్రైలర్ మాత్రమేనని, దీని అర్థం ఆధార్‌ను దాని ఉద్దేశిత ప్రయోజనం కోసం ఉపయోగించడం లేదని కాంగ్రెస్ నేత జైరాం రమేష్ అంటున్నారు.

స్థిర–సమకాలీన అనుసంధానం

  • రాజ్యాంగ ఆధారం: ఓటర్ల జాబితాల తయారీ, ఎన్నికల నిర్వహణపై పర్యవేక్షణ, నిర్దేశం, నియంత్రణను అధికరణ ౩౨౪ భారత ఎన్నికల సంఘానికి అప్పగిస్తుంది.
  • ఓటుహక్కు: అనర్హత లేని, ౧౮ ఏళ్లు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ వయసున్న ప్రతి పౌరునికి అధికరణ ౩౨౬ వయోజన ఓటుహక్కును కల్పిస్తుంది.
  • చట్టబద్ధ ఆధారం: జాబితా తయారీని ప్రజాప్రాతినిధ్య చట్టం, ౧౯౫౦ నిర్వహిస్తుంది. సెక్షన్ ౧౬ పౌరులు కాని వారి నమోదును నిషేధిస్తుంది. జాబితాల తయారీ, సవరణను సెక్షన్ ౨౧ నియంత్రిస్తుంది.
  • పరస్పర విరుద్ధ విలువలు: జాబితా "శుద్ధత" (మరణించిన, తరలిపోయిన, నకిలీ, అనర్హ నమోదుల తొలగింపు), సమ్మిళితత్వం (అర్హుడైన ఓటరు ఎవరూ మిగిలిపోకూడదు) పరస్పరం ఘర్షణ పడవచ్చు. సవరణ పద్ధతి వీటిలో దేనివైపు మొగ్గుతుందనేదే ప్రస్తుత వివాదానికి కారణం.

సిలబస్ అనుసంధానం: జీఎస్౨ – పాలిటీ: రాజ్యాంగ సంస్థలు (భారత ఎన్నికల సంఘం); ప్రజాప్రాతినిధ్య చట్టాలు; ఎన్నికల సంస్కరణలు; స్వేచ్ఛాయుత, నిష్పాక్షిక ఎన్నికలు. అలాగే జీఎస్౨ – పరిపాలన: సంక్షేమ పంపిణీలో పారదర్శకత, గుర్తింపు పత్రాల వినియోగం.

నేపథ్యం

భారత ఎన్నికల సంఘం

ఓటర్ల జాబితా సవరణ: ఎస్‌ఎస్‌ఆర్ – ఎస్‌ఐఆర్

అదనపు నేపథ్యం

  • ఏడీఆర్ వర్సెస్ భారత ఎన్నికల సంఘం కేసులో, అధికరణ ౩౨౪ను ప్రజాప్రాతినిధ్య చట్టం, ౧౯౫౦తో కలిపి చదివితే ఎస్‌ఐఆర్ నిర్వహించే అధికారం ఎన్నికల సంఘానికి ఉందని సుప్రీంకోర్టు ధృవీకరించింది. జాబితాలో చేర్చడానికి ఎన్నికల సంఘం పౌరసత్వాన్ని పరిశీలించవచ్చని, అయితే అది ఒక వ్యక్తి పౌరసత్వ వాదనలను హరించదని, పౌరసత్వ చట్టం కింద సమర్థ అధికారి నిర్ణయాన్ని అడ్డుకోదని కోర్టు పేర్కొంది.
  • పౌరసత్వ కారణాలపై తొలగించిన వ్యక్తులను నాలుగు వారాల్లో సమర్థ అధికారికి నివేదించాలని, వారు పౌరులని తేలితే ఓటుహక్కును పునరుద్ధరించాలని కూడా కోర్టు ఎన్నికల సంఘాన్ని ఆదేశించింది. ఇన్‌సైట్స్ ఆన్ ఇండియా చేసిన ఒక విశ్లేషణ ప్రకారం, ఈ నివేదన ఇంకా బహిరంగ జాబితాల్లో కనిపించడం లేదు.
  • ఎస్‌ఐఆర్‌ను ౨౦౨౫ శాసనసభ ఎన్నికలకు ముందు మొదట బీహార్‌లో చేపట్టారు. తర్వాత దశలవారీగా ఇతర రాష్ట్రాలకు విస్తరించారు.
  • పేర్కొన్న రక్షణలు: ముసాయిదా జాబితాల ప్రచురణ, ఫారం ౬, ౭, ౮ ద్వారా క్లెయిమ్‌లు–అభ్యంతరాల కాలవ్యవధి, జిల్లా మేజిస్ట్రేట్‌కు ఆపై ప్రధాన ఎన్నికల అధికారికి అప్పీళ్లు, రాజకీయ పార్టీల పోలింగ్ కేంద్ర ఏజెంట్లు.
  • ఇన్‌సైట్స్ ఆన్ ఇండియా విశ్లేషణ ప్రకారం ఇప్పటివరకు సుమారు ౧౩ కోట్ల ఓటర్ల పేర్లు తొలగించబడ్డాయి, తొలగింపులు దాదాపు ౧౪ కోట్లకు చేరవచ్చని అంచనా. ఇది విశ్లేషకుల అంచనా మాత్రమే. కింద ఉన్న ఇండియా కూటమి తీర్మానంలోని ౧౪ కోట్ల సంఖ్య ఆ కూటమి చేసిన సొంత ఆరోపణ.

మెయిన్స్ కోణాలు

  • సమ్మిళితత్వం – శుద్ధత: ఎస్‌ఎస్‌ఆర్ తేలికపాటి, సమ్మిళితత్వ ప్రధాన నమూనా. దీనికి పౌరసత్వ రుజువు అవసరం లేదు, ఆధార్ ఐచ్ఛికం, యువ ఓటర్లకు ముందస్తు దరఖాస్తులకు అనుమతి ఉంది. ఎస్‌ఐఆర్ ధృవీకరణ ప్రధానమైనది. ఈ రెండూ ఒకేసారి అమలు కావడం వల్ల ఎన్నికల సంఘం వేర్వేరు రాష్ట్రాల్లో వేర్వేరు ప్రమాణాలు వాడుతున్నట్లు కనిపిస్తుంది. ఈ "అసాధారణత"పై ఎన్నికల కమిషనర్లు అభ్యంతరం తెలిపినట్లు వచ్చిన వార్తలు సంఘం లోపల భిన్నాభిప్రాయం ఉందని సూచిస్తున్నాయి.
  • తొలగింపుల స్థాయి – సాక్ష్యంగా: కర్ణాటక గణాంకాలు సంఖ్యలపై ఎంత వివాదం ఉందో చూపిస్తాయి. ౯౯.౩౨ లక్షల తొలగింపుల్లో కేవలం సుమారు ౨౩ లక్షలను మాత్రమే మరణించిన లేదా నకిలీ పేర్లుగా, సుమారు ౭౬ లక్షలను అర్హులైన ఓటర్లుగా కూటమి లెక్కిస్తోంది. వాస్తవ విభజన ఏదైనా, తొలగింపుల వర్గీకరణపై వివాదమే అసలు సమస్య. వర్గాల వారీగా పారదర్శక వెల్లడే దీనికి పరిష్కారం.
  • పారదర్శకత, ధృవీకరణ సామర్థ్యం: అభ్యర్థులకు చదవదగిన పీడీఎఫ్‌లు, పార్టీలకు అనుబంధ జాబితాలు ఇవ్వడం యంత్రం చదవగలిగే జాబితాలనే ప్రతిపక్షాల చిరకాల డిమాండ్‌కు పాక్షిక రాయితీ. "చదవదగిన పీడీఎఫ్" అంటే "యంత్రం చదవగలిగేది" కాదు కాబట్టి ఇది ఆ డిమాండ్‌ను పూర్తిగా తీర్చదు.
  • క్షేత్రస్థాయి జవాబుదారీతనం: బీఎల్‌ఓ స్థాయిలో తప్పులు లేదా కుమ్మక్కు వల్ల ఓటర్లు ఓటుహక్కు కోల్పోయే ప్రమాదం ఉందని బరేలీ ఉదంతం చూపుతుంది. తొలగింపులపై తనిఖీలు, వేగవంతమైన పునరుద్ధరణ, శిక్షాత్మక చర్యలు పరిష్కారాలు. కర్ణాటక ఆరోపణలో ఫారం ౭ దుర్వినియోగమే ఆరోపిత పద్ధతి.
  • సమాఖ్య కోణం: ఎస్‌ఐఆర్‌కు ముందు నాటి జాబితాలను స్థానిక సంస్థల ఎన్నికలకు వాడాలని ఇండియా కూటమి ఒక రాష్ట్ర ప్రభుత్వాన్ని కోరుతోంది. ఇది ఎన్నికల సంఘం (పార్లమెంటు/శాసనసభ జాబితాలు), రాష్ట్ర ఎన్నికల కమిషన్ల మధ్య విభజననూ, స్థానిక సంస్థల జాబితాలు ఎవరివనే ప్రశ్ననూ పరీక్షిస్తుంది.
  • విశ్వాసం, సంస్థాగత తటస్థత: ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్ రాజీనామా డిమాండ్లు, బీజేపీ "చొరబాటుదారుల" వాదన, ప్రత్యేక సమావేశ ప్రతిపాదన విశ్వాస లోపాన్ని ప్రతిబింబిస్తాయి. ఎస్‌ఐఆర్ చట్టబద్ధతను కోర్టులు సమర్థించాయి, కానీ ఇప్పుడు దాని ఆమోదయోగ్యత గ్రహించిన న్యాయబద్ధతపై ఆధారపడి ఉంది.
  • గుర్తింపు వ్యవస్థ, సంక్షేమం: పథకాల ప్రయోజనాలకు ఆధార్ స్థానంలో ఎపిక్‌తో పాటు బయోమెట్రిక్స్‌ను ఉపయోగిస్తే ఓటర్ల జాబితాను సంక్షేమ హక్కులతో ముడిపెట్టే ప్రమాదం ఉంది. అప్పుడు ఎన్నికల జాబితా నుంచి తప్పుగా తొలగిస్తే ప్రయోజనాలు కూడా ఆగిపోవచ్చు. ఇది ప్రయోజన పరిమితి, మినహాయింపు లోపాలు, సేవా పంపిణీ గుర్తింపుగా ఎపిక్ చట్టపరమైన హోదాపై ప్రశ్నలు లేవనెత్తుతుంది.

సంభావ్య మెయిన్స్ ప్రశ్న

**జీఎస్౨, ౧౫ మార్కులు:** "ఓటర్ల జాబితాల ప్రత్యేక తీవ్ర సవరణ జాబితా సమగ్రతకు అత్యవసరమని ఎన్నికల సంఘం సమర్థించుకుంది; విమర్శకులు భారీ మినహాయింపులు జరుగుతున్నాయని ఆరోపిస్తున్నారు. చట్టపరమైన ఆధారం, రక్షణలు, ఆందోళనలను విమర్శనాత్మకంగా పరిశీలించి, కచ్చితత్వం, సమ్మిళితత్వం మధ్య సమతుల్యత సాధించడానికి సంస్కరణలను సూచించండి."

సంబంధిత అంశాలు

  • అధికరణ ౩౨౪, ఎన్నికల సంఘం సర్వాధికారాలు (మోహిందర్ సింగ్ గిల్ కేసు); అధికరణ ౩౨౯(బి) (ఎన్నికల వ్యవహారాల్లో న్యాయ జోక్యంపై నిషేధం)
  • ప్రజాప్రాతినిధ్య చట్టాలు ౧౯౫౦, ౧౯౫౧; ఓటర్ల నమోదు నియమాలు, ౧౯౬౦
  • ఆధార్ చట్టం, పుట్టస్వామి తీర్పులు (ఐచ్ఛిక ఆధార్, ప్రయోజన పరిమితి)
  • రాష్ట్ర ఎన్నికల కమిషన్ల పాత్ర (అధికరణలు ౨౪౩కె, ౨౪౩జెడ్ఏ), స్థానిక సంస్థల ఎన్నికలు
  • ఎన్నికల సంస్కరణలు: యంత్రం చదవగలిగే జాబితాలు, ఎపిక్–ఆధార్ అనుసంధానం, ఈవీఎం/వీవీప్యాట్ చర్చ

అంశాలు: GS2రాజనీతి

ఈ నోట్స్‌ను ఎలా రాసి, తనిఖీ చేస్తాం →

6 నవంబర్, 2026 నాటి అన్ని కరెంట్ అఫైర్స్ → · UPSC కరెంట్ అఫైర్స్ తెలుగులో