BrainParrot

అంటాల్యాలో జరిగే యూఎన్‌ఎఫ్‌సీసీసీ కాప్-౩౧లో పరిష్కార ఆధారిత, సమానత్వంతో కూడిన వాతావరణ చర్య కోసం భారత్ కృషి చేస్తుంది: కేంద్ర పర్యావరణ మంత్రి

GS3పూర్తి నోట్ప్రచురణ: · నవీకరణ:

మూలం: PIB (పత్రికా సమాచార కార్యాలయం) · మూలాన్ని చదవండి ↗

సారాంశం

పర్యావరణ శాఖ మంత్రి భూపేందర్ యాదవ్ యూఎన్‌ఎఫ్‌సీసీసీ కాప్౩౧ కోసం భారత చర్చల వైఖరిపై మీడియాకు వివరించారు. కాప్౩౧ టర్కియేలోని అంటాల్యాలో ౨౦౨౬ నవంబరు ౯–౨౦ తేదీల్లో జరుగుతుంది. సీబీడీ కాప్౧౭ (యెరెవాన్, అర్మేనియా), యూఎన్‌సీసీడీ కాప్౧౭ (ఉలాన్‌బాతర్, మంగోలియా)లలో భారత వైఖరులు, ఫలితాలను కూడా ఆయన తెలిపారు.

UPSC ప్రాసంగికత: ప్రాసంగికత: ✅ జీఎస్౩ పర్యావరణం (వాతావరణం, జీవవైవిధ్యం, భూ క్షీణత) / జీఎస్౨ అంతర్జాతీయ సంబంధాలు (బహుపాక్షిక చర్చలు)

ప్రిలిమ్స్ కోసం ముఖ్యాంశాలు

  • కాప్౩౧: అంటాల్యా, టర్కియే, ౨౦౨౬ నవంబరు ౯–౨౦. టర్కియే కాప్ అధ్యక్షుడు, ఆస్ట్రేలియా చర్చల అధ్యక్షుడు (పంచుకునే నమూనా).
  • సీబీడీ కాప్౧౭: యెరెవాన్, అర్మేనియా. యూఎన్‌సీసీడీ కాప్౧౭: ఉలాన్‌బాతర్, మంగోలియా.
  • పారిస్ ఒప్పందం ౯.౧ అధికరణం: వాతావరణ ఆర్థిక సహాయం అందించడం అభివృద్ధి చెందిన దేశాల బాధ్యత (భారత్ ప్రకటిత వైఖరి).
  • సీబీడీ ౨౦(౨) అధికరణం: ఆర్థిక వనరులపై అభివృద్ధి చెందిన దేశాల బాధ్యతలు; సీబీడీ కాప్౧౭లో భారత్ ఉటంకించింది.
  • వాతావరణ ఆర్థిక సహాయ కార్యక్రమం: దీన్ని ప్రారంభించేందుకు కాప్౩౧ నిర్ణయం కావాలని భారత్ కోరుతోంది.
  • ప్రస్తావించిన ఇతర చర్చల మార్గాలు: ప్రపంచ అనుసరణ లక్ష్యం (జీజీఏ) సూచికలు, న్యాయమైన పరివర్తన కార్యక్రమం, ప్రపంచ సమీక్ష (గ్లోబల్ స్టాక్‌టేక్).
  • డిజిటల్ సీక్వెన్స్ సమాచారం (డీఎస్ఐ): ప్రయోజన భాగస్వామ్యం కాలీ నిధితో సహా బహుపాక్షిక యంత్రాంగం ద్వారా జరుగుతుంది. జాతీయ ప్రాప్యత–ప్రయోజన భాగస్వామ్య (ఏబీఎస్) ఫ్రేమ్‌వర్క్‌లను, సార్వభౌమ హక్కులను గౌరవించాలి.
  • కున్మింగ్–మాంట్రియల్ ప్రపంచ జీవవైవిధ్య ఫ్రేమ్‌వర్క్ (కేఎంజీబీఎఫ్): దాని అమలుపై ప్రపంచ సమీక్ష పక్షాల నేతృత్వంలో, సులభతరంగా, జోక్యరహితంగా, శిక్షాత్మకం కాకుండా ఉండాలని భారత్ కోరుతోంది.
  • యూఎన్‌సీసీడీ కాప్౧౭లో ఆసియా–పసిఫిక్ ప్రాంతీయ బృందం అధ్యక్షురాలిగా భారత్ ఎన్నికైంది.
  • భారత్ తన తొలి "భారత గడ్డి భూములు, ఇతర బహిరంగ సహజ పర్యావరణ వ్యవస్థల మార్గదర్శిని"ని ఆవిష్కరించింది.
  • లీడ్‌ఐటీ ౩.౦ (స్వీడన్‌తో కలిసి) కాప్౩౧లో భారత్ కార్యకలాపాల్లో ఒకటి. తీరప్రాంత తట్టుకునే సామర్థ్యంపై పక్క కార్యక్రమాలు, ఐబీసీఏ, అడవులపై చర్చా వేదికలను కూడా భారత్ నిర్వహిస్తోంది.
  • కూటములు: జీ-౭౭ మరియు చైనా, ఎల్‌ఎండీసీ, బేసిక్.

గణాంకాలు, వివరాలు

  • ౨౦౩౦ నాటికి ౨౬ మిలియన్ హెక్టార్లకు పైగా భూమిని పునరుద్ధరిస్తామని భారత్ కట్టుబడింది (యూఎన్‌సీసీడీ కాప్౧౭లో పునరుద్ఘాటించింది).
  • ఆర్థిక సహాయం (కాప్౩౧ డిమాండ్): ఊహించదగినదిగా, ప్రధానంగా ప్రభుత్వ రంగ, రాయితీ నిబంధనలతో ఉండాలి; అప్పుల భారాన్ని పెంచకూడదు.
  • ఉద్గారాల తగ్గింపు మరియు ప్రపంచ సమీక్ష: పక్షాల నేతృత్వంలో, సులభతరంగా, శిక్షాత్మకం కాకుండా ఉండాలి. పై నుంచి రుద్దే కొత్త లక్ష్యాలను భారత్ తిరస్కరిస్తుంది; ఎన్డీసీల జాతీయ నిర్ణీత స్వభావాన్ని గౌరవించాలంటుంది.
  • అనుసరణ: జీజీఏ సూచికలు స్వచ్ఛందంగా ఉండాలి, ఆర్థిక సహాయ ప్రాప్యతకు షరతు కాకూడదు. అనుసరణ ఆర్థిక సహాయాన్ని పెంచాలని కూడా భారత్ కోరుతోంది.
  • సాంకేతికత: బదిలీ అభివృద్ధి చెందిన దేశాల బాధ్యత. ఖర్చు, మేధో సంపత్తి హక్కులు (ఐపీఆర్), వాణిజ్య అడ్డంకులను పరిష్కరించాలి.
  • కార్బన్ మార్కెట్లు: భాగస్వామ్యం స్వచ్ఛందంగానే ఉండాలి.
  • అధ్యక్ష కార్యాచరణ అజెండా: స్వచ్ఛంద కార్యక్రమాలను చర్చల నుంచి వేరుగా ఉంచాలి. ఏకరూప ప్రపంచ లక్ష్యాలు జాతీయ పరిస్థితులను గౌరవించాలి.
  • న్యాయమైన పరివర్తన: పక్షాల నేతృత్వంలోని యంత్రాంగం ద్వారా కార్యక్రమం కొనసాగడాన్ని భారత్ సమర్థిస్తుంది. ఈ అంశాన్ని వాతావరణ న్యాయం, అభివృద్ధి హక్కు, అందుబాటు ధరలో ఇంధన ప్రాప్యతగా చూపుతుంది.
  • జీవవైవిధ్యం:
  • దాతల పరిధిని తప్పనిసరిగా విస్తరించడాన్ని భారత్ వ్యతిరేకించింది.
  • ఇప్పటికే ఉన్న ఆర్థిక బాధ్యతలను అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలపైకి మార్చడాన్ని భారత్ వ్యతిరేకించింది.
  • కేఎంజీబీఎఫ్ అమలుపై ప్రపంచ సమీక్ష పక్షాల నేతృత్వంలో, సులభతరంగా, జోక్యరహితంగా, శిక్షాత్మకం కాకుండా ఉండాలని భారత్ కోరుతోంది.
  • సంపూర్ణ ప్రభుత్వ, సంపూర్ణ సమాజ విధానాన్ని భారత్ కోరుతోంది.
  • భూమి: భారత్ ప్రాధాన్యాన్ని కరవు స్పందన నుంచి కరవు తట్టుకునే సామర్థ్యం వైపు మార్చింది. శాస్త్ర ఆధారిత, సముదాయ నేతృత్వంలోని పచ్చిక భూముల పునరుద్ధరణను సమర్థిస్తుంది; పశుపోషకులను సంరక్షకులు, భాగస్వాములు అని పేర్కొంటుంది.
  • వ్యవసాయ అనుసంధానం: అనుసరణ ఆహార భద్రత, చిన్న మరియు సన్నకారు రైతుల జీవనోపాధులతో ముడిపడి ఉంది.
  • హాజరైన పర్యావరణ మంత్రిత్వ శాఖ అధికారులు: కార్యదర్శి నరేంద్ర భూషణ్; అదనపు కార్యదర్శులు అమన్‌దీప్ గార్గ్, ఆశుతోష్ అగ్నిహోత్రి; సంయుక్త కార్యదర్శులు రజత్ అగర్వాల్, ఉదయ్ చౌదరి; అటవీ ఇన్‌స్పెక్టర్ జనరల్ క్లెమెంట్ బెన్.

స్థిర–సమకాలీన అనుసంధానం

భారత వాతావరణ దౌత్యం "సామాన్యమైనవి కానీ భేదాత్మకమైన బాధ్యతలు, తమ తమ సామర్థ్యాలు" (సీబీడీఆర్-ఆర్‌సీ) సూత్రంపై ఆధారపడి ఉంది. ఆర్థిక సహాయం, సాంకేతికత బదిలీ, సామర్థ్య నిర్మాణంపై బాధ్యతలు అభివృద్ధి చెందిన దేశాలపై ఉంటాయి. అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలు తమ జాతీయ నిర్ణీత తోడ్పాటులను (ఎన్డీసీలు) స్వయంగా నిర్ణయించుకుంటాయి. కాప్౩౧ కోసం భారత్ డిమాండ్లలో చాలావరకు ఈ సూత్రాన్నే వర్తింపజేస్తాయి:

  • ఆర్థిక సహాయం దాతృత్వం కాదు, "బాధ్యత";
  • పక్షాల నేతృత్వంలోని, శిక్షాత్మకం కాని సమీక్ష (స్టాక్‌టేక్);
  • స్వచ్ఛంద అనుసరణ సూచికలు, కార్బన్ మార్కెట్లలో స్వచ్ఛంద భాగస్వామ్యం;
  • ఏకరూప ప్రపంచ లక్ష్యాలు ఉండకూడదు.

జీవవైవిధ్యంపై వైఖరిలో (సీబీడీ ౨౦వ అధికరణం కింద ఆర్థిక సహాయం, ప్రాప్యత–ప్రయోజన భాగస్వామ్యంపై జాతీయ సార్వభౌమత్వం), భూమిపై వైఖరిలో (పునరుద్ధరణకు అంతర్జాతీయ ఆర్థిక సహాయం) కూడా ఇదే తర్కం కనిపిస్తుంది.

సిలబస్ అనుసంధానం: జీఎస్౩ – పర్యావరణం: వాతావరణ మార్పు, పరిరక్షణ, అంతర్జాతీయ సమావేశాలు మరియు ప్రోటోకాల్స్ | జీఎస్౨ – అంతర్జాతీయ సంబంధాలు: భారత్‌ను ప్రభావితం చేసే అంతర్జాతీయ సంస్థలు, సమూహాలు, ఒప్పందాలు

నేపథ్యం

యూఎన్‌ఎఫ్‌సీసీసీ మరియు దాని పక్షాల సమావేశం (కాప్)

భారత్ ప్రస్తావించిన పారిస్ ఒప్పందం (౨౦౧౫) నిబంధనలు

కాప్౩౧ అధ్యక్ష ఏర్పాటు (కొత్త నమూనా)

భారత్ పేర్కొన్న చర్చల కూటములు

జీవవైవిధ్య ఒప్పందం (సీబీడీ) మరియు కున్మింగ్–మాంట్రియల్ ప్రపంచ జీవవైవిధ్య ఫ్రేమ్‌వర్క్ (కేఎంజీబీఎఫ్)

ఎడారీకరణ నిరోధక ఐక్యరాజ్యసమితి ఒప్పందం (యూఎన్‌సీసీడీ)

లీడ్‌ఐటీ మరియు ఐబీసీఏ

అదనపు నేపథ్యం

  • ప్రీ-కాప్: ప్రీ-కాప్ ౨౦౨౬ అక్టోబరు ౫–౮ తేదీల్లో ఫిజీలోని నాడిలో జరిగింది. ఆస్ట్రేలియా దీనికి ఫిజీ, తువాలు, పసిఫిక్ భాగస్వాములతో కలిసి ఆతిథ్యమిచ్చింది.
  • ఆర్థిక సహాయ నేపథ్యం: కాప్౨౯ (బాకు, ౨౦౨౪) వాతావరణ ఆర్థిక సహాయంపై కొత్త సామూహిక పరిమాణాత్మక లక్ష్యంగా ౨౦౩౫ నాటికి ఏటా కనీసం ౩౦౦ బిలియన్ అమెరికన్ డాలర్లు నిర్దేశించింది. అలాగే అన్ని వనరుల నుంచి అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలకు ఆర్థిక సహాయాన్ని ౨౦౩౫ నాటికి ఏటా ౧.౩ ట్రిలియన్ అమెరికన్ డాలర్లకు పెంచే కృషికి పిలుపునిచ్చింది. దీన్ని ఊహించదగినదిగా చేయడానికి వాతావరణ ఆర్థిక సహాయ కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించే కాప్౩౧ నిర్ణయం కావాలని భారత్ కోరుతోంది.
  • కాప్౩౦ నేపథ్యం: బెలేమ్ నిర్ణయాలు వాతావరణ ఆర్థిక సహాయాన్ని, నష్టం–హాని నిధి కార్యాచరణను ముందుకు తీసుకెళ్లాయి, కానీ శిలాజ ఇంధనాల దశలవారీ నిలిపివేతపై స్పష్టమైన కట్టుబాటు ఇవ్వలేదు.
  • జీవవైవిధ్యం: భారత నవీకరించిన ఎన్‌బీఎస్‌ఏపీ కేఎంజీబీఎఫ్‌ను ౧౪౨ సూచికలతో ౨౩ జాతీయ జీవవైవిధ్య లక్ష్యాలుగా మారుస్తుంది.
  • భూమి: యూఎన్‌సీసీడీ కాప్౧౭ "భూమిని పునరుద్ధరిద్దాం. ఆశను పునరుద్ధరిద్దాం." ఇతివృత్తంతో ౨౦౨౬ ఆగస్టు ౧౭ నుంచి ౨౮ వరకు జరిగింది. భూ పునరుద్ధరణ, కరవు తట్టుకునే సామర్థ్యం కోసం ౧.౩ బిలియన్ అమెరికన్ డాలర్ల కొత్త, ప్రతిపాదిత ఆర్థిక సహాయాన్ని ప్రకటించింది. కరవు తట్టుకునే పెట్టుబడి సౌకర్యాన్ని కూడా ప్రారంభించింది. ఏటా సుమారు ౨౭౮ బిలియన్ అమెరికన్ డాలర్ల కరవు తట్టుకునే ఆర్థిక సహాయ లోటు ఉన్నప్పటికీ, చట్టబద్ధమైన ప్రపంచ కరవు ఒప్పందంపై పక్షాలు అంగీకారానికి రాలేకపోయాయి.

మెయిన్స్ కోణాలు

  • సమానత్వం, సీబీడీఆర్-ఆర్‌సీ ప్రధాన సూత్రంగా: మూడు ఒప్పందాల్లోనూ భారత్ ఒకే పద్ధతిని పునరావృతం చేస్తోంది. ఆర్థిక సహాయం (పారిస్ ౯.౧ అధికరణం, సీబీడీ ౨౦(౨) అధికరణం), సాంకేతికత, సామర్థ్య నిర్మాణం అభివృద్ధి చెందిన దేశాల బాధ్యతలు. లక్ష్యాలపై సార్వభౌమత్వం (ఎన్డీసీలు, ఏబీఎస్ ఫ్రేమ్‌వర్క్‌లు) అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలకే ఉంటుంది.
  • "పై నుంచి రుద్దే", శిక్షాత్మక సమీక్షల తిరస్కరణ: ప్రపంచ సమీక్ష, కేఎంజీబీఎఫ్ సమీక్ష, ఉద్గారాల తగ్గింపు పని పక్షాల నేతృత్వంలో, సులభతరంగా, శిక్షాత్మకం కాకుండా ఉండాలని భారత్ కోరుతుంది. ఏకరూప ప్రపంచ లక్ష్యాలు, అవమానపరిచే పద్ధతుల నుంచి జాతీయ విధాన స్వేచ్ఛను ఇది కాపాడుతుంది. శిక్షాత్మకం కాని సమీక్ష జవాబుదారీతనాన్ని, ఆశయాన్ని బలహీనపరుస్తుందని విమర్శకులు వాదిస్తారు.
  • అప్పులేని ఆర్థిక సహాయం: ప్రభుత్వ రంగ, రాయితీ, ఊహించదగిన ఆర్థిక సహాయం కావాలని, అదనపు అప్పుల భారం ఉండకూడదని భారత్ కోరుతోంది. జీవవైవిధ్య "దాతల పరిధి" విస్తరణను కూడా వ్యతిరేకిస్తోంది; ఆర్థిక వ్యవస్థ పెరుగుతున్న కొద్దీ దాతృ బాధ్యతల్లోకి లాగబడతామన్న ఆందోళనను ఇది సూచిస్తుంది.
  • అనుసరణ మరియు న్యాయమైన పరివర్తన:
  • జీజీఏ సూచికలు స్వచ్ఛందంగా ఉండాలని, ఆర్థిక సహాయానికి షరతు కాకూడదని భారత్ పట్టుబడుతోంది.
  • అనుసరణను వ్యవసాయంతో, చిన్న మరియు సన్నకారు రైతులతో ముడిపెడుతోంది.
  • న్యాయమైన పరివర్తనను అభివృద్ధి హక్కు, అందుబాటు ధరలో ఇంధన ప్రాప్యతలో భాగంగా చూస్తోంది.
  • సాంకేతికత మరియు ఐపీఆర్: సాంకేతికత బదిలీని బాధ్యతగా పరిగణించాలని, ఖర్చు, ఐపీఆర్, వాణిజ్య అడ్డంకులను తొలగించాలని, కార్బన్ మార్కెట్లను స్వచ్ఛందంగా ఉంచాలని డిమాండ్.
  • జీవవైవిధ్యంలో వనరుల సార్వభౌమత్వం: కాలీ నిధికి, డీఎస్ఐ బహుపాక్షిక యంత్రాంగానికి భారత్ మద్దతిస్తుంది, కానీ జాతీయ ఏబీఎస్ ఫ్రేమ్‌వర్క్‌లు, సార్వభౌమ హక్కులపై పట్టుబడుతుంది.
  • భూమి మరియు కరవు: సహాయం నుంచి తట్టుకునే సామర్థ్యం వైపు మార్పు, ౨౬ మిలియన్ హెక్టార్ల పునరుద్ధరణ హామీ, గడ్డి భూముల మార్గదర్శిని బహిరంగ సహజ పర్యావరణ వ్యవస్థలను భారత విధాన పటంలోకి తెచ్చాయి. పశుపోషకులను సంరక్షకులుగా, భాగస్వాములుగా గుర్తించడం సముదాయ నేతృత్వ విధానాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది.
  • వారధి నిర్మాణం మరియు గ్లోబల్ సౌత్ నాయకత్వం: కూటమి కృషి (జీ-౭౭/చైనా, ఎల్‌ఎండీసీ, బేసిక్), భారత్ ఆసియా–పసిఫిక్ అధ్యక్ష పాత్ర, లీడ్‌ఐటీ/ఐబీసీఏ వేదికలు పరిష్కార ఆధారిత నాయకత్వాన్ని భారత్ ప్రదర్శిస్తున్నట్లు చూపుతాయి. అభివృద్ధి చెందిన ప్రపంచం నుంచి బాధ్యతలను డిమాండ్ చేయడానికి, తన స్వంత ఎన్డీసీ, పరివర్తన మార్గం వంటి దేశీయ ఆశయాలకు మధ్య ఉద్రిక్తత ఉంది.

సంభావ్య మెయిన్స్ ప్రశ్న

**జీఎస్౩ (పర్యావరణం) / జీఎస్౨ (అంతర్జాతీయ సంబంధాలు), ౧౫ మార్కులు:** "వాతావరణ ఆర్థిక సహాయం అభివృద్ధి చెందిన దేశాల బాధ్యత అని, ప్రపంచ సమీక్షలు 'పక్షాల నేతృత్వంలో, శిక్షాత్మకం కాకుండా' ఉండాలని భారత్ పట్టుబడుతోంది. యూఎన్‌ఎఫ్‌సీసీసీ, సీబీడీ, యూఎన్‌సీసీడీ ప్రక్రియల్లో ఈ వైఖరి సమానత్వ సూత్రాన్ని ఎలా ప్రతిబింబిస్తుందో పరిశీలించి, దాని పరిమితులను చర్చించండి."

సంబంధిత అంశాలు

  • సీబీడీఆర్-ఆర్‌సీ, ఎన్డీసీలు, ప్రపంచ సమీక్ష (గ్లోబల్ స్టాక్‌టేక్), వాతావరణ ఆర్థిక సహాయంపై కొత్త సామూహిక పరిమాణాత్మక లక్ష్యం
  • నష్టం–హాని నిధి; ౬వ అధికరణం కార్బన్ మార్కెట్లు; భారత కార్బన్ క్రెడిట్ ట్రేడింగ్ పథకం
  • జాతీయ జీవవైవిధ్య అథారిటీ, నాగోయా ప్రోటోకాల్ మరియు ఏబీఎస్; జీవ వైవిధ్య చట్టం, ౨౦౦౨ (మరియు ౨౦౨౩ సవరణ)
  • భూ క్షీణత తటస్థత, ఎడారీకరణ అట్లాస్; అంతర్జాతీయ సౌర కూటమి, లీడ్‌ఐటీ, ఐబీసీఏ

అంశాలు: GS3

ఈ నోట్స్‌ను ఎలా రాసి, తనిఖీ చేస్తాం →

3 నవంబర్, 2026 నాటి అన్ని కరెంట్ అఫైర్స్ → · UPSC కరెంట్ అఫైర్స్ తెలుగులో