మీడియా సంఘం (డీఎన్పీఏ) డీపీడీపీ చట్టాన్ని, నిబంధనలను సుప్రీంకోర్టులో సవాలు చేసింది
ప్రచురణ: · నవీకరణ:
మూలం: ది హిందూ, 27 అక్టోబర్, 2026
సారాంశం
- డిజిటల్ న్యూస్ పబ్లిషర్స్ అసోసియేషన్ (డీఎన్పీఏ) డిజిటల్ వ్యక్తిగత డేటా పరిరక్షణ (డీపీడీపీ) చట్టం, ౨౦౨౩లోని, డీపీడీపీ నిబంధనలు, ౨౦౨౫లోని కొన్ని నిర్దిష్ట నిబంధనలను జర్నలిస్టిక్ స్వేచ్ఛకు భంగకరమని సవాలు చేసింది. డీఎన్పీఏ సభ్యులు మీడియా రంగమంతటా ఉన్నారు. వారిలో అంబానీ, అదానీ గ్రూపుల యాజమాన్యంలోని సంస్థలు ఉన్నాయి; ది హిందూ కూడా సభ్య సంస్థే.
- కార్యకర్తలు దాఖలు చేసిన పిటిషన్ల సమూహాన్ని భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి సూర్యకాంత్ నేతృత్వంలోని ముగ్గురు న్యాయమూర్తుల ధర్మాసనం మంగళవారం విచారించాల్సి ఉంది. డీఎన్పీఏ పిటిషన్ కూడా అదే ధర్మాసనం ఎదుట జాబితా అయింది.
- ఈ చట్టంలో జర్నలిస్టిక్ కార్యకలాపాలకు ఎలాంటి మినహాయింపూ లేదని, సమాచారం కోరడానికి కేంద్రానికి ప్రమాణాలు లేని అధికారాలు ఇచ్చిందని, సమాచార హక్కు చట్టం కింద వ్యక్తిగత సమాచారాన్ని ప్రజాప్రయోజనం కోసం వెల్లడించే మార్గాన్ని తొలగించిందని డీఎన్పీఏ వాదిస్తోంది.
ప్రిలిమ్స్ కోసం ముఖ్యాంశాలు
- డీపీడీపీ చట్టం, ౨౦౨౩: డేటా ఫిడ్యూషియరీ, డేటా ప్రిన్సిపల్, భారత డేటా పరిరక్షణ బోర్డు (అప్పీళ్లు టీడీశాట్కు), సమ్మతి నిర్వాహకుడు. సమ్మతి నిర్వాహకులు భారతీయ కంపెనీలు అయి ఉండాలి.
- డీపీడీపీ చట్టంలోని సెక్షన్ ౪౪(౩): సమాచార హక్కు చట్టం, ౨౦౦౫లోని సెక్షన్ ౮(౧)(జె)ని సవరిస్తుంది. సెక్షన్ ౩౬ (నిబంధన ౨౩, నిబంధనల ఏడవ షెడ్యూల్తో కలిపి చదవాలి): సమాచారం కోరడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వానికి ఉన్న అధికారం.
- డేటా ఫిడ్యూషియరీలు డేటా ప్రిన్సిపల్ అభ్యర్థనలకు (సమాచారం పొందడం, సవరణ, తాజాకరణ, తొలగింపు) గరిష్ఠంగా ౯౦ రోజుల్లోగా స్పందించాలి.
- వివాదంలో ఉన్న అధికరణలు: ౧౪, ౧౯(౧)(ఎ), ౨౧. కీలక తీర్పు: కె.ఎస్. పుట్టస్వామి వర్సెస్ భారత యూనియన్ (౨౦౧౭); ఇది గోప్యత హక్కును ప్రాథమిక హక్కుగా గుర్తించింది.
- జర్నలిస్టులను డేటా ఫిడ్యూషియరీలుగా పరిగణిస్తే ₹౨౫౦ కోట్ల వరకు జరిమానాలు "భయపెట్టే ప్రభావం" అనే ఆందోళనగా ప్రస్తావనకు వచ్చాయి.
గణాంకాలు, వివరాలు
- పిటిషన్లు: కార్యకర్తల పిటిషన్ల సమూహం, డీఎన్పీఏ పిటిషన్; భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి సూర్యకాంత్ నేతృత్వంలోని ముగ్గురు న్యాయమూర్తుల ధర్మాసనం ఎదుట మంగళవారం (౨౭ అక్టోబర్ ౨౦౨౬) జాబితా అయ్యాయి.
- డీఎన్పీఏ సభ్యుల్లో అంబానీ, అదానీ గ్రూపుల యాజమాన్యంలోని సంస్థలు ఉన్నాయి; ది హిందూ సభ్యసంస్థ.
- గోప్యతను ఉల్లంఘించరానిదిగా, మానవ గౌరవానికి, జీవితానికి మౌలికమైనదిగా పేర్కొన్న సుప్రీంకోర్టు గోప్యతా తీర్పునకు ఈ చట్టం విరుద్ధమని డీఎన్పీఏ అంటోంది. ఈ నిబంధనలు సమాచార హక్కును, భావప్రకటన స్వేచ్ఛను "అనుచితంగా పరిమితం చేస్తున్నాయి" అని చెబుతోంది.
- అధికరణ ౧౪, ౧౯(౧)(ఎ) ప్రకారం జర్నలిస్టిక్ కార్యకలాపాన్ని ప్రత్యేక ప్రాసెసింగ్ వర్గంగా పరిగణించి ఎలాంటి మినహాయింపూ ఇవ్వడంలో చట్టం విఫలమైందని అంటోంది. దీనివల్ల జర్నలిస్టులు, క్షేత్రస్థాయి విలేకరులు, పౌరులు, విజిల్బ్లోయర్లు, సమాచార హక్కు కార్యకర్తలు తదితరులకు ముప్పు కలుగుతుంది.
- ప్రచురణకర్తలు, సంపాదకులు, విలేకరులు, ప్రతినిధులు నోటీసు, ముందస్తు సమ్మతి, బలవంతపు తొలగింపు, ధ్రువీకరించదగిన సమ్మతి అనే వ్యవస్థ పరిధిలోకి వస్తారని చెబుతోంది.
- సెక్షన్ ౩౬ను నిబంధన ౨౩, నిబంధనల ఏడవ షెడ్యూల్తో కలిపి చదివితే, ఏ డేటా ఫిడ్యూషియరీ నుంచైనా, మధ్యవర్తి నుంచైనా సమాచారం కోరడానికి కేంద్రానికి "అదుపులేని, ప్రమాణాలు లేని" అధికారం లభిస్తుంది. ఇందులో న్యాయపరమైన పర్యవేక్షణ గానీ, ఆవశ్యకత లేదా అనుపాతికత అవసరం గానీ, ప్రభావితమైన డేటా ప్రిన్సిపల్కు నోటీసు గానీ లేవు. జర్నలిస్టిక్ వనరులను గుర్తించి లక్ష్యంగా చేసుకోవడానికి దీనిని వాడవచ్చని పిటిషన్ చెబుతోంది.
- సెక్షన్ ౪౪(౩) "వ్యక్తిగత సమాచారం"లోని ప్రతి వర్గాన్నీ సమాచార హక్కు కింద వెల్లడికి అతీతంగా ఉంచుతుంది.
స్థిర–సమకాలీన అనుసంధానం
- సమాచార గోప్యతను జీవించే హక్కు, వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛలో (అధికరణ ౨౧) భాగంగా కె.ఎస్. పుట్టస్వామి (౨౦౧౭) కేసులో గుర్తించారు. గోప్యతపై గానీ, భావప్రకటన స్వేచ్ఛపై గానీ విధించే ఏ పరిమితి అయినా చట్టబద్ధత, చట్టబద్ధమైన లక్ష్యం, అనుపాతికత పరీక్షలకు నిలవాలి.
- పత్రికా స్వేచ్ఛను అధికరణ ౧౯(౧)(ఎ)లో అంతర్గతంగా భావిస్తారు. సమాచార హక్కు కూడా దాని నుంచే ఉద్భవించింది. అందువల్ల వాక్కు, సమాచారంపై ఆంక్షలకు గోప్యతా చట్టాన్ని వాడకూడదన్న డీఎన్పీఏ వాదనకు సిద్ధాంతపరమైన ఆధారం ఉంది.
- ఇది గోప్యత, భావప్రకటన స్వేచ్ఛ/సమాచారం అనే రెండు హక్కుల మధ్య ఘర్షణ. ఈ చట్టం సమతూకాన్ని పత్రికలకు, ప్రజలకు సమాచారం అందే అవకాశానికి వ్యతిరేకంగా మార్చిందని డీఎన్పీఏ అంటోంది.
సిలబస్ అనుసంధానం: జీఎస్౨ — రాజ్యవ్యవస్థ: ప్రాథమిక హక్కులు (అధికరణ ౧౪, ౧౯(౧)(ఎ), ౨౧); సమాచార హక్కు; జీఎస్౨ — పాలన: పారదర్శకత, జవాబుదారీతనం; జీఎస్౩ — సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ: సమాచార సాంకేతిక, సైబర్ చట్టం, డిజిటల్ పాలన.
నేపథ్యం
డిజిటల్ వ్యక్తిగత డేటా పరిరక్షణ చట్టం, ౨౦౨౩ మరియు డీపీడీపీ నిబంధనలు, ౨౦౨౫
సమాచార హక్కు చట్టం, ౨౦౦౫ – సెక్షన్ ౮(౧)(జె)
అదనపు నేపథ్యం
- పరిశోధనాత్మక జర్నలిజాన్ని, పారదర్శకతను ఈ చట్టం అడ్డుకుంటోందన్న ఆందోళనలతో డీఎన్పీఏ దాఖలు చేసిన సవాలుపై స్పందన తెలపాలని సుప్రీంకోర్టు ఇంతకు ముందే కేంద్రాన్ని కోరింది.
- సెక్షన్ ౪౪(౩) ద్వారా సెక్షన్ ౮(౧)(జె)కి చేసిన సవరణను సవాలు చేస్తూ దాఖలైన పిటిషన్ల శ్రేణిని, దాని "రాజ్యాంగపరమైన సున్నితత్వాన్ని" గుర్తించి, సుప్రీంకోర్టు రాజ్యాంగ ధర్మాసనానికి నివేదించింది.
- సెక్షన్ ౭ (కొన్ని చట్టబద్ధ వినియోగాలు) గానీ, సెక్షన్ ౧౭ (మినహాయింపులు) గానీ మీడియాకు చట్టబద్ధ మినహాయింపు ఇవ్వలేదు. చట్టం తొలి ముసాయిదాల్లో జర్నలిస్టిక్ కార్యకలాపాలకు మినహాయింపులు ఉండేవి, కానీ తుది చట్టంలో వాటిని ఉపసంహరించారు.
- ౨౦౨౫ ఏప్రిల్లో ౧౨౦కు పైగా పార్లమెంటు సభ్యులు సంయుక్తంగా లేఖ రాస్తూ సెక్షన్ ౪౪(౩)ని రద్దు చేయాలని కోరారు.
మెయిన్స్ కోణాలు
- ఘర్షణలో ఉన్న హక్కులు: గోప్యత (అధికరణ ౨౧), పత్రికా స్వేచ్ఛ/సమాచార హక్కు (అధికరణ ౧౯(౧)(ఎ)) రెండూ ప్రాథమిక హక్కులే; ఏదీ నిరపేక్షం కాదు. చట్టబద్ధ జర్నలిజం మినహాయింపు లేకుండా, కార్యనిర్వాహక నోటిఫికేషన్పై ఆధారపడే చట్ట నిర్మాణం అనుపాతికంగా ఉందా అన్నదే ప్రశ్న.
- కాపలాదారుగా పత్రికలు: మినహాయింపు లేకపోతే, విలేకరులను డేటా ఫిడ్యూషియరీలుగా పరిగణిస్తారు; తాము పరిశోధిస్తున్న వ్యక్తుల సమ్మతి వారికి అవసరమవుతుంది. ఇది పరిశోధనాత్మక జర్నలిజాన్ని భయపెట్టి, విజిల్బ్లోయర్లను, వనరులను ప్రమాదంలో పడేయవచ్చు.
- కార్యనిర్వాహక విచక్షణ: న్యాయపరమైన పర్యవేక్షణ, ఆవశ్యకత లేదా అనుపాతికత, నోటీసు లేకుండా సెక్షన్ ౩౬/నిబంధన ౨౩ కింద సమాచారం కోరడం నిఘా, వనరుల రక్షణపై ఆందోళనలు రేకెత్తిస్తోంది. పుట్టస్వామి కేసులోని అనుపాతికత చట్రమే ప్రమాణం.
- పారదర్శకత: సమాచార హక్కులోని సెక్షన్ ౮(౧)(జె) నుంచి ప్రజాప్రయోజన ప్రాధాన్యాన్ని సెక్షన్ ౪౪(౩) తొలగించడం వల్ల ప్రభుత్వోద్యోగుల సమాచారం పరిశీలన నుంచి తప్పించుకోవచ్చు. ఆస్తుల ప్రకటనలు, టెండర్ రికార్డులకు ప్రవేశం పరిమితం చేయడం వల్ల అధికారులు అవినీతి పరిశీలన నుంచి రక్షణ పొందవచ్చని వ్యాఖ్యాతలు అంటున్నారు.
- శాసన రూపకల్పన: తొలి ముసాయిదాల్లో ఉన్న జర్నలిస్టిక్ మినహాయింపును తుది చట్టం వదిలేసింది; ఇది రూపకల్పన, సంప్రదింపుల ప్రక్రియ ప్రాముఖ్యాన్ని చూపుతుంది (నిబంధనలకు సంప్రదింపుల దశ ఉంది).
- ముందుకు మార్గం: స్పష్టమైన చట్టబద్ధ జర్నలిస్టిక్ మినహాయింపు (లేదా విచక్షణ లేని సెక్షన్ ౧౭ నిబంధనలు), సమాచార హక్కులోని సెక్షన్ ౮(౧)(జె)లో ప్రజాప్రయోజన పరీక్ష పునరుద్ధరణ, ప్రభుత్వ సమాచార అభ్యర్థనలపై స్వతంత్ర పర్యవేక్షణ.
సంభావ్య మెయిన్స్ ప్రశ్న
**జీఎస్౨, ౧౫ మార్కులు:** "డిజిటల్ వ్యక్తిగత డేటా పరిరక్షణ చట్టం, ౨౦౨౩ గోప్యతకు, సమాచార స్వేచ్ఛా ప్రవాహానికి మధ్య సమతూకం సాధిస్తుందని చెబుతారు, అయినా దీనిని మీడియా సవాలు చేస్తోంది. పత్రికా స్వేచ్ఛ, సమాచార హక్కుపై దీని ప్రభావాలను విమర్శనాత్మకంగా పరిశీలించండి."
సంబంధిత అంశాలు
- పుట్టస్వామి (౨౦౧౭), అనుపాతికత పరీక్ష
- సమాచార హక్కు చట్టం, ౨౦౦౫: సెక్షన్ ౮(౧)(జె), సమాచార కమిషన్లు
- అధికరణ ౧౯(౧)(ఎ), అధికరణ ౧౯(౨) కింద సహేతుక పరిమితులు
- శ్రీకృష్ణ కమిటీ (౨౦౧౮), డేటా స్థానికీకరణ, ఇతర దేశాల్లోని డేటా పరిరక్షణ వ్యవస్థలు (ఉదా: సాధారణ డేటా పరిరక్షణ నియంత్రణ – జీడీపీఆర్)
- నిఘా, సమాచార సాంకేతిక చట్టం అధికారాలు, సెక్షన్ ౬౯
అంశాలు: GS2రాజనీతి
27 అక్టోబర్, 2026 నాటి అన్ని కరెంట్ అఫైర్స్ → · UPSC కరెంట్ అఫైర్స్ తెలుగులో