హైకోర్టు ఆదేశంతో ఉత్తరప్రదేశ్లో పంచాయతీ ఎన్నికల నిర్వహణ: అధికార పార్టీకి చిక్కుముడి
ప్రచురణ: · నవీకరణ:
మూలం: ది హిందూ, 21 అక్టోబర్, 2026
సారాంశం
- మూడంచెల పంచాయతీ ఎన్నికలను మూడు నెలల్లో పూర్తి చేయాలని అలహాబాద్ హైకోర్టు ఉత్తరప్రదేశ్ ప్రభుత్వాన్ని, రాష్ట్ర ఎన్నికల సంఘాన్ని ఆదేశించింది.
- గత పదవీకాలం ౨౦౨౬ మేలో ముగిసింది. ఓబీసీ రిజర్వేషన్పై ప్రత్యేక వెనుకబడిన తరగతుల కమిషన్ నివేదిక కోసం ఎదురుచూస్తూ రాష్ట్రం ఎన్నికలను వాయిదా వేసింది. ఈలోగా పదవీ విరమణ చేసిన గ్రామ ప్రధాన్లు పరిపాలకులుగా పని చేస్తున్నారు.
- రాజ్యాంగబద్ధమైన పరిమితులకు మించి ఎన్నికలను ఆలస్యం చేయకూడదని కోర్టు పేర్కొంది. ప్రస్తుతం అమల్లో ఉన్న ౨౭% ఓబీసీ చట్రం ప్రకారమే ఎన్నికలు జరగాలని స్పష్టం చేసింది.
- అధికార పార్టీ రాజకీయ సందిగ్ధంలో పడింది. అసెంబ్లీ ఎన్నికలు దగ్గరలో ఉన్నాయి. గ్రామీణ స్థాయి కార్యకర్తలతో విభేదాలు తలెత్తుతాయని పార్టీ భయపడుతోంది.
ప్రిలిమ్స్ కోసం ముఖ్యాంశాలు
- అధికరణ ౨౪౩ఇ(౧): ప్రతి పంచాయతీ తన తొలి సమావేశానికి నిర్ణయించిన తేదీ నుంచి ఐదేళ్లు కొనసాగుతుంది. అంతకుముందే చట్ట ప్రకారం రద్దయితే ఆ మేరకు ముగుస్తుంది.
- అధికరణ ౨౪౩ఇ(౩): పంచాయతీ ఏర్పాటుకు ఎన్నికను దాని పదవీకాలం ముగిసేలోపు, లేదా రద్దయిన ఆరు నెలల్లోపు పూర్తి చేయాలి. రద్దయిన సంస్థ మిగిలిన పదవీకాలం ఆరు నెలల కంటే తక్కువ ఉంటే ఎన్నిక అవసరం లేదు.
- అధికరణ ౨౪౩కె(౧): పంచాయతీ ఓటర్ల జాబితాలను, ఎన్నికలను రాష్ట్ర ఎన్నికల సంఘం నియంత్రిస్తుంది. దీనివల్ల రాష్ట్రం తన స్థానిక సంస్థల జాబితాలను భారత ఎన్నికల సంఘం జాబితా నుంచి వేరుగా ఉంచుకోవచ్చు.
- అధికరణ ౨౪౩డి(౬): పంచాయతీ సీట్లను లేదా అధ్యక్ష పదవులను వెనుకబడిన తరగతులకు రిజర్వ్ చేయకుండా రాష్ట్ర శాసనసభను తొమ్మిదవ భాగంలోని ఏదీ అడ్డుకోదు.
- అధికరణలు ౨౪౩డి/౨౪౩టి కింద రిజర్వేషన్కు ఆధారం, విద్య, ఉద్యోగాలకు సంబంధించిన అధికరణలు ౧౫(౪), ౧౬(౪) నుంచి వేరుగా ఉంటుంది.
- ట్రిపుల్ టెస్ట్ స్థానిక సంస్థలో మొత్తం ఎస్సీ/ఎస్టీ/ఓబీసీ రిజర్వేషన్ను సీట్లలో ౫౦%కు పరిమితం చేస్తుంది (కె. కృష్ణమూర్తి, ౨౦౧౦లో నిర్దేశించి, వికాస్ కిషన్రావ్ గవాలీ వర్సెస్ మహారాష్ట్ర రాష్ట్రం, ౨౦౨౧లో పునరుద్ఘాటించారు).
- ఉత్తరప్రదేశ్ పంచాయతీ ఎన్నికలు అధికారిక పార్టీ గుర్తులు లేకుండా జరుగుతాయి (వ్యాసం ప్రకారం).
- ఉత్తరప్రదేశ్ స్థానిక సంస్థల ఎన్నికలకు తన సొంత స్వతంత్ర ఓటర్ల జాబితాలను నిర్వహిస్తుంది. అనేక ఇతర రాష్ట్రాలు భారత ఎన్నికల సంఘం మాస్టర్ జాబితాను తీసుకుంటాయి లేదా అనుసరిస్తాయి.
గణాంకాలు, వివరాలు
- పదవీకాలం ౨౦౨౬ మేలో ముగిసింది. ఓబీసీ రిజర్వేషన్పై ప్రత్యేక వెనుకబడిన తరగతుల కమిషన్ నివేదిక కోసం ఎదురుచూస్తూ ఎన్నికలను వాయిదా వేశారు.
- మూడంచెల ఎన్నికలను పూర్తి చేయడానికి హైకోర్టు మూడు నెలల గడువు ఇచ్చింది.
- ౨౭% ఓబీసీ సంఖ్య ౨౦౨౧కు ముందు జరిగిన కసరత్తు నుంచి వచ్చింది. ఆ కసరత్తు రాజకీయ వెనుకబాటుతనంపై ట్రిపుల్ టెస్ట్ సర్వేకు బదులు, ఓబీసీ జనాభాను అంచనా వేయడానికి వేగవంతమైన సర్వేను ఉపయోగించింది.
- ట్రిపుల్ టెస్ట్ ౨౦౧౦ నుంచి అమల్లో ఉంది. ౨౦౨౧లో సుప్రీంకోర్టు దీనిని తప్పనిసరి చేసింది (ప్రతిపక్షం వాదన).
- కాస్గంజ్కు చెందిన ఒక ప్రధాన్ మే కంటే ముందు గ్రామసభ స్థాయిలోనే రూ. ౫ లక్షల పనులు చేయగలిగేవారమని చెప్పారు. ఇప్పుడు రూ. ౧౦ లక్షల పనికి కూడా జిల్లా పరిపాలన ఆమోదం అవసరమని అన్నారు.
- పంచాయతీరాజ్ మంత్రి ఓం ప్రకాశ్ రాజ్భర్ రాష్ట్రం ఆదేశాన్ని పాటించడానికి సిద్ధంగా ఉందని చెప్పారు. కమిషన్ నివేదిక ఇచ్చాక ఎవరైనా సుప్రీంకోర్టుకు ఎందుకు వెళ్తారని ఆయన ప్రశ్నించారు.
- రాష్ట్రీయ పంచాయతీరాజ్ గ్రామ ప్రధాన్ సంఘటన్ ఈ ఉత్తర్వును సుప్రీంకోర్టులో సవాలు చేస్తుంది. వారి వాదన: ప్రత్యేక కమిషన్ ఏర్పాటుతో సహా ట్రిపుల్ టెస్ట్ అవసరాలు నెరవేరకపోతే, ఓబీసీలకు రిజర్వ్ చేసిన సీట్లను రిజర్వ్ చేయని/ఓపెన్ సీట్లుగా పరిగణించాలి.
- ఓటర్ల జాబితాల్లోని అసమానతలను అఖిలేష్ యాదవ్ (ఎస్పీ), తనూజ్ పూనియా (కాంగ్రెస్ ఎంపీ), సంజయ్ సింగ్ (ఆప్) ఎత్తిచూపారు.
- ఎన్నికల సంవత్సరంలో గ్రామీణ కార్యకర్తల్లో "మనస్పర్థలు" రాకుండా ఉండటానికే ఎన్నికలను పక్కన పెట్టారని బీజేపీ, దాని మిత్రపక్షం ఆర్ఎల్డీ వర్గాలు చెబుతున్నాయి. పంచాయతీ ఎన్నికను అసెంబ్లీ ఎన్నికకు ముందు "సెమీ-ఫైనల్"గా భావిస్తున్నారు. రెండు ఎన్నికల మధ్య అంతరం తక్కువగా ఉండటంతో ఇప్పుడు పంచాయతీ ఎన్నిక ఆచరణాత్మకంగా కానీ, రాజకీయంగా కానీ సాధ్యం కాదని ఆర్ఎల్డీ అంతర్గత వర్గం అభిప్రాయపడింది.
- ప్రతిపక్ష వాదన: ౨౦౨౬ మేలో గడువు ముగుస్తుందని రాష్ట్రానికి తెలుసు. కమిషన్ను నెలల ముందే లేదా ఏడాది ముందే ఏర్పాటు చేసి ఉండవచ్చు.
స్థిర–సమకాలీన అనుసంధానం
- రాజ్యాంగంలోని తొమ్మిదవ భాగం ప్రతి పంచాయతీకి ఐదేళ్ల స్థిరమైన పదవీకాలాన్ని ఇస్తుంది (అధికరణ ౨౪౩ఇ). ఆ కాలం ముగిసేలోపే ఎన్నికలు పూర్తి కావాలి.
- ఈ ఎన్నికల నిర్వహణ బాధ్యత రాష్ట్ర ఎన్నికల సంఘానిదే (అధికరణ ౨౪౩కె), రాష్ట్ర ప్రభుత్వానిది కాదు.
- స్థానిక సంస్థల్లో వెనుకబడిన తరగతుల రిజర్వేషన్కు ఆధారం అధికరణ ౨౪౩డి(౬). ఇది అధికరణలు ౧౫(౪)/౧౬(౪) నుంచి వేరైన రాజ్యాంగ ఆధారం. రాజకీయ వెనుకబాటుతనంపై అనుభవాత్మక "ట్రిపుల్ టెస్ట్" నిర్వహించిన తర్వాతే సుప్రీంకోర్టు దీనిని అనుమతిస్తుంది.
- ఈ వార్త రెండు రాజ్యాంగ అవసరాల మధ్య ఘర్షణను చూపుతుంది. ఒకటి, సకాలంలో స్థానిక ఎన్నికలు (పాలనా శూన్యత రాజ్యాంగ విరుద్ధం). రెండవది, ట్రిపుల్ టెస్ట్ తర్వాతే చెల్లుబాటయ్యే ఓబీసీ కోటా.
సిలబస్ అనుసంధానం: జీఎస్౨ – పాలిటీ: స్థానిక పాలన (౭౩వ సవరణ, తొమ్మిదవ భాగం); రాజ్యాంగ సంస్థలు (రాష్ట్ర ఎన్నికల సంఘం); జీఎస్౨ – సామాజిక న్యాయం: వెనుకబడిన తరగతులకు రిజర్వేషన్.
నేపథ్యం
పంచాయతీరాజ్ సంస్థలు (౭౩వ రాజ్యాంగ సవరణ)
రాష్ట్ర ఎన్నికల సంఘం (అధికరణ ౨౪౩కె)
స్థానిక సంస్థల్లో ఓబీసీ రిజర్వేషన్కు "ట్రిపుల్ టెస్ట్"
అదనపు నేపథ్యం
- స్థానిక సంస్థల విషయంలో వెనుకబాటుతనం "రాజకీయమైనది"గా ఉండాలని, అంటే రాజకీయాల్లో తగిన ప్రాతినిధ్యం లేకపోవడంగా ఉండాలని సుప్రీంకోర్టు ౨౦౧౦లో తీర్పు చెప్పింది. ప్రవేశాలు, ఉద్యోగాలకు వాడే సామాజిక, విద్యాపరమైన వెనుకబాటుతనం నుంచి ఇది భిన్నంగా ఉండవచ్చు.
- ౨౦౧౦లో నిర్దేశించిన మూడంచెల పరీక్షను ౨౦౨౧ మార్చిలో మహారాష్ట్ర స్థానిక సంస్థల ఓబీసీ రిజర్వేషన్ కేసులో పునరుద్ఘాటించారు. ౨౦౨౧ డిసెంబరులో ఈ పరీక్షలో విఫలమైనందున మధ్యప్రదేశ్లోని ఓబీసీ సీట్లను సాధారణ వర్గంగా నోటిఫై చేయాలని కోర్టు ఆదేశించింది.
- ట్రిపుల్ టెస్ట్ "అన్ని విధాలుగా" పూర్తయ్యే వరకు ఓబీసీ రిజర్వేషన్ కల్పించకూడదని ౨౦౨౨ మే తీర్పు పేర్కొంది. స్థానిక స్వయంపాలనను ఎన్నికైన ప్రతినిధులు ఆటంకం లేకుండా నడపాలని కూడా అది నొక్కి చెప్పింది.
- ట్రిపుల్ టెస్ట్ను పూర్తి చేసిన మొదటి రాష్ట్రంగా మధ్యప్రదేశ్ నమోదైంది. అక్కడి కమిషన్ ఓబీసీ జనాభాను ౪౮%గా లెక్కగట్టి, ఒక్కో సీటుకు గరిష్ఠంగా ౩౫% వరకు రిజర్వేషన్కు అనుమతించింది.
- పంచాయతీరాజ్ మంత్రిత్వ శాఖ స్థితి పట్టిక ప్రకారం ఉత్తరప్రదేశ్లో చివరి పంచాయతీ ఎన్నికలు ౨౦౨౧ ఏప్రిల్లో జరిగాయి.
మెయిన్స్ కోణాలు
- సకాలంలో ఎన్నికల రాజ్యాంగ అవసరం: అధికరణ ౨౪౩ఇ, అధికరణ ౨౪౩కె క్రమం తప్పని ఎన్నికలను తప్పనిసరిగా పరిగణిస్తాయి. పదవీ విరమణ చేసిన ప్రధాన్లు పరిపాలకులుగా వ్యవహరించే తాత్కాలిక ఏర్పాటు ప్రజాస్వామ్య జవాబుదారీతనాన్ని దెబ్బతీస్తుంది. ఆమోద పరిమితి రూ. ౫ లక్షల నుంచి రూ. ౧౦ లక్షలకు పెరిగి జిల్లా పరిపాలనకు మారిందన్న కాస్గంజ్ ప్రధాన్ మాటలు, ఎన్నికైన సంస్థల స్థానంలో అధికారగణం పాత్ర పెరిగిందని చూపిస్తాయి.
- కార్యనిర్వాహక జాప్యం, దాని రాజకీయ ఉద్దేశం: రాష్ట్రం కమిషన్ను ముందుగానే ఏర్పాటు చేయవచ్చు. వాయిదాను పరిపాలనా అవసరంగా కాకుండా ఎన్నికల లెక్కగా పరిశీలకులు చూస్తున్నారు. రాష్ట్రాలు తరచూ దురుద్దేశాలతో పంచాయతీ ఎన్నికలను ఆలస్యం చేస్తాయని ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ పబ్లిక్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ అధ్యయనం పేర్కొంటోంది. నోటిఫికేషన్, డీలిమిటేషన్, రిజర్వేషన్ కేటాయింపుపై రాష్ట్రాలకు అధికారాలు ఉండటం వల్లే ఇది సాధ్యమవుతోందని అది చెబుతోంది.
- న్యాయపరమైన సమతుల్యత, చట్టపరమైన ఘర్షణ: హైకోర్టు చెప్పిన ౨౭% చట్రం ట్రిపుల్ టెస్ట్ సర్వేపై కాక, ౨౦౨౧కు ముందటి వేగవంతమైన సర్వేపై ఆధారపడి ఉంది. అలాంటి సీట్లు ఓపెన్ వర్గానికి తిరిగి వెళ్లాలని ట్రిపుల్ టెస్ట్ కోరుతుందని సంఘటన్ వాదిస్తోంది. దీనివల్ల "ఎన్నికలు వేచి ఉండలేవు", "అనుభవాత్మక సమాచారం లేకుండా కోటా లేదు" అనే రెండు వాదనల మధ్య సుప్రీంకోర్టులో ఘర్షణ తలెత్తే అవకాశం ఉంది.
- సామాజిక న్యాయం – ప్రజాస్వామ్య కొనసాగింపు: చెల్లుబాటయ్యే ఓబీసీ కోటా లేకుండా ఎన్నికలు జరిపితే ఓబీసీలకు తగిన ప్రాతినిధ్యం దక్కకపోయే ప్రమాదం ఉంది. ఎన్నికలను ఆలస్యం చేస్తే గ్రామస్థులందరికీ ఎన్నికైన ప్రతినిధులు లేకుండా పోతారు. ఈ రెండూ రాజ్యాంగ పథకానికి విరుద్ధం.
- సమాఖ్య, సంస్థాగత రూపకల్పన: రాష్ట్ర ఎన్నికల సంఘం భారత ఎన్నికల సంఘం నుంచి వేరైనది. ఉత్తరప్రదేశ్ స్వతంత్ర జాబితాల వల్ల ఓటర్ల జాబితా అసమానతలపై ఆందోళనలు తలెత్తుతున్నాయి. ప్రతిపక్ష నాయకులు కూడా ఈ ఆందోళనలను ఎత్తిచూపారు.
- స్థానిక – రాష్ట్ర ఎన్నికల రాజకీయం: గుర్తులు లేని పంచాయతీ ఎన్నికలు కూడా పార్టీల అట్టడుగు స్థాయి బలాన్ని ప్రభావితం చేస్తాయి. టికెట్ దక్కని అభ్యర్థులు, వారి మద్దతుదారులు అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో తమకు వ్యతిరేకంగా మారవచ్చని పార్టీలు భయపడుతున్నాయి.
- ముందుకు మార్గం: పదవీకాలం ముగిసేలోపు వెనుకబడిన తరగతుల కమిషన్ల ఏర్పాటుకు చట్టబద్ధమైన గడువులు, శాశ్వత లేదా ముందుగానే ఏర్పాటైన కమిషన్లు, బలమైన రాష్ట్ర ఎన్నికల సంఘం. రాష్ట్ర ఎన్నికల కమిషనర్ నియామకానికి కొలీజియం ఉండాలని రెండవ పరిపాలనా సంస్కరణల కమిషన్ సూచించింది. ఆ కొలీజియంలో ముఖ్యమంత్రి, స్పీకర్, ప్రతిపక్ష నాయకుడు ఉంటారు.
సంభావ్య మెయిన్స్ ప్రశ్న
**జీఎస్౨, ౧౫ మార్కులు:** "సకాలంలో స్థానిక సంస్థల ఎన్నికలు, 'ట్రిపుల్ టెస్ట్' ఆధారిత ఓబీసీ రిజర్వేషన్ రెండూ రాజ్యాంగ నిబద్ధతలే. అయినా అవి తరచూ ఘర్షణ పడుతుంటాయి. ఉత్తరప్రదేశ్ పంచాయతీ ఎన్నికలలో ఇటీవలి పరిణామాల వెలుగులో పరిశీలించండి."
సంబంధిత అంశాలు
- ౭౩వ, ౭౪వ సవరణలు: అధికరణ ౨౪౩ఇ/౨౪౩యు (పదవీకాలం), అధికరణ ౨౪౩కె/౨౪౩జెడ్ఎ (రాష్ట్ర ఎన్నికల సంఘం), అధికరణ ౨౪౩-ఓ (ఎన్నికల వ్యవహారాల్లో కోర్టుల జోక్యంపై నిషేధం)
- రిజర్వేషన్ న్యాయశాస్త్రం: కె. కృష్ణమూర్తి (౨౦౧౦), వికాస్ కిషన్రావ్ గవాలీ (౨౦౨౧), ౫౦% పరిమితి (ఇంద్ర సాహ్ని)
- రాష్ట్ర ఎన్నికల సంఘాల స్వయంప్రతిపత్తి, స్వతంత్రత; రెండవ పరిపాలనా సంస్కరణల కమిషన్ సిఫార్సులు
- ప్రజాప్రాతినిధ్య చట్టం – రాష్ట్ర పంచాయతీ చట్టాలు; భారత ఎన్నికల సంఘం – రాష్ట్ర ఎన్నికల సంఘం ఓటర్ల జాబితా తయారీ
అంశాలు: GS2రాజనీతి
21 అక్టోబర్, 2026 నాటి అన్ని కరెంట్ అఫైర్స్ → · UPSC కరెంట్ అఫైర్స్ తెలుగులో