BrainParrot

ఎస్ఐఆర్ వివాదం మధ్య ఓటర్ల జాబితాల ప్రత్యేక సంక్షిప్త సవరణను ప్రకటించిన ఈసీఐ; ఫారం ౭ వివాదాలు

GS2పూర్తి నోట్ప్రచురణ: · నవీకరణ:

మూలం: ది హిందూ, 16 అక్టోబర్, 2026

సారాంశం

  • ౧౭ రాష్ట్రాలు/కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల్లో (ఎన్నికలు జరగనున్న ఉత్తరాఖండ్, ఉత్తరప్రదేశ్, పంజాబ్ సహా) ఓటర్ల జాబితాల ప్రత్యేక సంక్షిప్త సవరణ (ఎస్ఎస్ఆర్)ను భారత ఎన్నికల సంఘం ప్రకటించింది. ఎస్ఐఆర్ కారణంగా గత ఏడాది వార్షిక ప్రక్రియ నిలిచిపోయింది. ఎస్ఎస్ఆర్‌కు పౌరసత్వ పత్రాలు గానీ, పాత జాబితాలతో అనుసంధానం గానీ అవసరం లేదు.
  • ఎస్ఐఆర్‌లో జరిగిన ౧౩ కోట్ల తొలగింపులపై నిరసనల తర్వాత, సెప్టెంబర్ ౨౯న ప్రత్యేక పునఃనమోదు కార్యక్రమాన్ని ఈసీఐ ప్రకటించింది; ఎస్ఎస్ఆర్ దానికి అదనం. ఒక వ్యక్తి దాఖలు చేయగల ఫారం ౭ (తొలగింపు) దరఖాస్తుల సంఖ్యపై కూడా ఈసీఐ పరిమితి విధించింది.
  • ఎస్ఐఆర్ రెండు, మూడు దశల్లో ఈఆర్ఓలు డిజిటల్‌గా సంతకం చేసిన ఆటో-జనరేటెడ్ ఫారం ౭ల ద్వారా వేలాది పేర్లను తొలగించారని, ఇందుకు ఈసీఐ లిఖిత ఎస్ఓపీ ఏదీ లేదని నివేదికలు చెబుతున్నాయి. మహారాష్ట్రలో ఎస్ఐఆర్ నోటీసులు పంపిన ౧.౨౨ కోట్ల ఓటర్ల జాబితాను ఇంకా ప్రచురించలేదు.

UPSC ప్రాసంగికత: ప్రాసంగికత: ✅ జీఎస్౨ – రాజనీతి శాస్త్రం: ఎన్నికల సంస్కరణలు, భారత ఎన్నికల సంఘం, ప్రజాప్రాతినిధ్య చట్టం ౧౯౫౦, ప్రజా ప్రాతినిధ్యం

ప్రిలిమ్స్ కోసం ముఖ్యాంశాలు

  • అధికరణ ౩౨౪: ఎన్నికలు, ఓటర్ల జాబితాలపై ఈసీఐ పర్యవేక్షణ, నిర్దేశం, నియంత్రణ. అధికరణ ౩౨౬: వయోజన ఓటు హక్కు (పౌరుడు, ౧౮+ ఏళ్లు, రాజ్యాంగం లేదా ఏ చట్టం కింద అనర్హుడు కానివాడు). అధికరణ ౩౨౭: రాజ్యాంగానికి లోబడి ఎన్నికల చట్టాలు చేసే పార్లమెంటు అధికారం. ప్రజాప్రాతినిధ్య చట్టం ౧౯౫౦లోని సెక్షన్ ౧౯: నమోదుకు సాధారణ నివాస షరతు.
  • ప్రజాప్రాతినిధ్య చట్టం ౧౯౫౦లోని సెక్షన్ ౨౧(౨): ప్రతి సాధారణ ఎన్నికలకు, ఉప ఎన్నికకు ముందు అర్హత తేదీ ఆధారంగా, అలాగే ఈసీఐ ఆదేశిస్తే ఏ సంవత్సరంలోనైనా సవరణ. సెక్షన్ ౨౧(౩): నమోదు చేసిన కారణాలతో ఏ నియోజకవర్గానికైనా లేదా దానిలోని కొంత భాగానికైనా ఎప్పుడైనా ప్రత్యేక సవరణ.
  • ఫారం ౬ నమోదు; ఫారం ౭ అభ్యంతరం/తొలగింపు. ఫారం ౭ను దాఖలు చేయడానికి ఈఆర్ఓకు ఎలాంటి నిబంధన లేదని, అనర్హుడైన పేరును ఈఆర్ఓ తీర్పరిగా తొలగించవచ్చని ఓటర్ల జాబితాల మాన్యువల్, ౨౦౨౪ చెబుతోంది.
  • ఫారం ౭ను అదే జాబితాలో పేరున్న వ్యక్తి మాత్రమే దాఖలు చేయగలరు. మరణం కేసుల్లో కుటుంబ సభ్యుడు, స్థానిక ఓటరు లేదా బీఎల్ఓ దాఖలు చేయవచ్చు.
  • గుర్తింపు పొందిన పార్టీల బూత్ స్థాయి ఏజెంట్లు (బీఎల్ఏలు): రోజుకు ౧౦ కంటే ఎక్కువ ఫారం ౭లు దాఖలు చేయరాదు; సవరణ కాలంలో ఒక బీఎల్ఏ ౩౦ కంటే ఎక్కువ దాఖలు చేస్తే ఈఆర్ఓ/ఏఈఆర్ఓ ద్వారా సరిపోల్చి పరిశీలన తప్పనిసరి. ఒకే వ్యక్తి ఐదు కంటే ఎక్కువ కేసుల్లో అభ్యంతరదారుగా ఉంటే ఈఆర్ఓలు స్వయంగా సరిపోల్చి పరిశీలించాలి.
  • ఈఆర్ఓ ఫారం ౭ దరఖాస్తులను ఫారం ౧౦లో జాబితా చేసి కార్యాలయ నోటీసు బోర్డుపై ప్రదర్శిస్తారు.
  • "ఆటో-జనరేటెడ్" అనే పదం మాన్యువల్‌లో ఫోటో సారూప్య నమోదుల (పీఎస్ఈ) ధ్రువీకరణ ప్రక్రియలో మాత్రమే కనిపిస్తుంది.
  • అర్హత తేదీలు: జనవరి ౧, ఏప్రిల్ ౧, జూలై ౧, అక్టోబర్ ౧. ఈ ఎస్ఎస్ఆర్‌కు అర్హత తేదీ ౨౦౨౭ జనవరి ౧.
  • ఈసీఐ సాఫ్ట్‌వేర్: ఈఆర్ఓనెట్.

గణాంకాలు, వివరాలు

  • ఎస్ఎస్ఆర్ ౧౭ రాష్ట్రాలు/కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు వర్తిస్తుంది: అండమాన్ నికోబార్ దీవులు, అస్సాం, బిహార్, ఛత్తీస్‌గఢ్, గోవా, గుజరాత్, కేరళ, లక్షద్వీప్, మధ్యప్రదేశ్, మణిపూర్, పుదుచ్చేరి, పంజాబ్, రాజస్థాన్, తమిళనాడు, ఉత్తరప్రదేశ్, ఉత్తరాఖండ్, పశ్చిమ బెంగాల్.
  • ఎస్ఐఆర్ కొనసాగుతున్న లేదా ఇప్పుడే ముగిసిన చోట్ల ఎస్ఎస్ఆర్ షెడ్యూలును తర్వాత ప్రకటిస్తారు: ఆంధ్రప్రదేశ్, అరుణాచల్ ప్రదేశ్, చండీగఢ్, దాద్రా నగర్ హవేలీ మరియు డామన్ డయ్యూ, హరియాణా, ఝార్ఖండ్, కర్ణాటక, మహారాష్ట్ర, మేఘాలయ, మిజోరం, నాగాలాండ్, ఢిల్లీ జాతీయ రాజధాని ప్రాంతం, ఒడిశా, సిక్కిం, త్రిపుర, తెలంగాణ. హిమాచల్ ప్రదేశ్, జమ్మూ కశ్మీర్, లద్దాఖ్ (ఎస్ఐఆర్ జరగలేదు): వాతావరణాన్ని పరిగణనలోకి తీసుకుని షెడ్యూలు.
  • ఎస్ఎస్ఆర్ ప్రత్యేకతలు: పోటీ చేసే అభ్యర్థులకు, గుర్తింపు పొందిన పార్టీలకు అక్షర క్రమంలో అమర్చిన జాబితాల "చదవదగిన పీడీఎఫ్"ను మొదటిసారి అందించడం. అనుబంధ ఓటర్ల జాబితాలను ఇప్పుడు పార్టీలకు ఇస్తున్నారు; ఇంతకుముందు వాటిని రికార్డు కోసం మాత్రమే ఉంచేవారు. ముసాయిదా, తుది జాబితాలను పోలింగ్ కేంద్రాల వద్ద ప్రదర్శిస్తారు, బీఎల్ఓల ఇంటి సందర్శనలు ఉండవు. చిత్ర ఆధారిత పీడీఎఫ్‌లకు బదులు యంత్రం చదవగల జాబితాలు ఇవ్వాలని ప్రతిపక్ష పార్టీలు డిమాండ్ చేశాయి.
  • ఎస్ఐఆర్‌లో జరిగిన ౧౩ కోట్ల తొలగింపులపై నిరసనల తర్వాత సెప్టెంబర్ ౨౯న ప్రత్యేక పునఃనమోదు కార్యక్రమం ప్రకటించారు. ఇది ప్రత్యేక శిబిరాలు, బీఎల్ఓ ఇంటి సందర్శనలతో, ఎస్ఐఆర్ ప్రకటన లేకుండా అసలైన ఫారం ౬తో సాగుతుంది. ఎస్ఎస్ఆర్ దానికి అదనం.
  • భారీగా దాఖలు చేస్తున్నారనే నివేదికల తర్వాత, ఒక వ్యక్తి సమర్పించగల ఫారం ౭ల సంఖ్యపై ఈసీఐ పరిమితి విధించింది. నిలిచిపోయిన వార్షిక ప్రక్రియను విపరీత పరిణామంగా ఎన్నికల కమిషనర్లు ఎస్.ఎస్. సంధు, వివేక్ జోషి ఎత్తిచూపినట్లు తెలుస్తోంది.
  • ఎస్ఐఆర్ రెండు, మూడు దశల్లో ఆటో-జనరేటెడ్ ఫారం ౭లు: ఢిల్లీ, ఉత్తరప్రదేశ్, ఉత్తరాఖండ్, పశ్చిమ బెంగాల్‌లలో నివేదికలు వచ్చాయి. వీటిని "తార్కిక వ్యత్యాసం", "అనుసంధానం కాని" కేసులకు ఉపయోగించారు. ఢిల్లీలో ఆగస్టు ౩౧ నాటి ముసాయిదా జాబితాలో గుర్తించిన ఓటర్లకు వ్యతిరేకంగా ఈఆర్ఓలు/ఏఈఆర్ఓలను అభ్యంతరదారులుగా పేర్కొన్నారు. ఉత్తరప్రదేశ్‌లో ౮౭,౦౦౦ కంటే ఎక్కువ, ఉత్తరాఖండ్‌లో ౯౫,౦౦౦ కంటే ఎక్కువ తొలగింపులు జరిగినట్లు నివేదికలు పేర్కొంటున్నాయి. లిఖిత ఎస్ఓపీ ఏదీ జారీ కాలేదు; దీనిపై అడిగిన ప్రశ్నకు ఈసీఐ స్పందించలేదు.
  • మహారాష్ట్ర: అనుసంధానం కాని ౫౯.౭౫ లక్షలు, తార్కిక వ్యత్యాసం కేసులు ౬౨.౪౮ లక్షలు కలిపి ౧.౨౨ కోట్ల నోటీసులు అయ్యాయి. ఈసీఐ మూడో దశ నోటిఫికేషన్ వాటిని ప్రచురించాలని ముఖ్య ఎన్నికల అధికారులను ఆదేశిస్తున్నప్పటికీ జాబితాను ప్రచురించలేదు. కర్ణాటక, తెలంగాణ, ఢిల్లీ చాలా తక్కువ సంఖ్యలతో తమ జాబితాలను ప్రచురించాయి. ప్రత్యేక శిబిరాలు అక్టోబర్ ౧౭, ౧౮, ౨౪, ౨౫ తేదీల్లో జరుగుతాయి. క్లెయిములు, అభ్యంతరాలు అక్టోబర్ ౨౬ నాటికి సమర్పించాలి.

స్థిర–సమకాలీన అనుసంధానం

  • ఓటర్ల జాబితాల తయారీ, ఎన్నికల నిర్వహణపై పర్యవేక్షణ, నిర్దేశం, నియంత్రణ అధికారాలను అధికరణ ౩౨౪ ఈసీఐకి అప్పగిస్తుంది. సవరణ ప్రజాప్రాతినిధ్య చట్టం, ౧౯౫౦ మరియు ఓటర్ల నమోదు నియమాలు, ౧౯౬౦ ద్వారా నియంత్రితమవుతుంది.
  • సవరణలు మూడు రకాలు: సంక్షిప్త (సాధారణ, వార్షిక), తీవ్ర, ప్రత్యేక. తీవ్ర సవరణ ఇంటింటి పరిశీలనతో సాగుతుంది, అందువల్ల అది ఎక్కువ భారంతో కూడుకున్నది.
  • ప్రధాన ఘర్షణ చేర్పు–తొలగింపుల మధ్య ఉంది. అనర్హుల నమోదును నిరోధించడం, అదే సమయంలో అర్హులైన ఏ పౌరుడూ మిగిలిపోకుండా చూడటం ఈసీఐ బాధ్యత.

సిలబస్ అనుసంధానం: జీఎస్౨ – రాజనీతి శాస్త్రం: రాజ్యాంగ సంస్థలు (ఈసీఐ, అధికరణ ౩౨౪), ప్రజాప్రాతినిధ్య చట్టాలు ౧౯౫౦/౧౯౫౧, ఎన్నికల సంస్కరణలు

నేపథ్యం

భారత ఎన్నికల సంఘం (ఈసీఐ) మరియు ఓటర్ల జాబితా సవరణ

అదనపు నేపథ్యం

  • వచ్చే ఏడాది జనవరి ౧ను అర్హత తేదీగా తీసుకుని ఎస్ఎస్ఆర్ నిర్వహించాలని ౧౭ రాష్ట్రాలు/కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలను ఈసీఐ ఆదేశించింది; జాబితాలో మిగిలిపోయినవారిని, యువ ఓటర్లను, తొలిసారి ఓటర్లను నమోదు చేసే ప్రత్యేక కార్యక్రమం కోసం సెప్టెంబర్ ౨౯న ఇచ్చిన ఆదేశాలను ఇందులో ప్రస్తావించింది.
  • ౨౦౨౭ జనవరి ౧న అర్హత పొందే కాబోయే ఓటర్లు, అలాగే ౨౦౨౭ ఏప్రిల్ ౧, జూలై ౧, అక్టోబర్ ౧ తేదీల్లో అర్హత పొందేవారు ముందస్తు దరఖాస్తులు పంపవచ్చు.
  • ఈ రాష్ట్రాలు/కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు ఎస్ఎస్ఆర్ షెడ్యూలు: నవంబర్ ౨ నాటికి పోలింగ్ కేంద్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ, నవంబర్ ౧౨న ముసాయిదా జాబితా, డిసెంబర్ ౨౮ నాటికి క్లెయిములు, అభ్యంతరాల పరిష్కారం, ౨౦౨౭ జనవరి ౪న తుది జాబితా.
  • ఎస్ఎస్ఆర్ వర్సెస్ ఎస్ఐఆర్: ఎస్ఎస్ఆర్ ఉన్న జాబితాలనే నవీకరిస్తుంది, నమోదైన ఓటర్లను సాధారణంగా కొనసాగిస్తుంది; ఎస్ఐఆర్ కొత్తగా పరిశీలన చేసి, చేర్పు అర్హతను మళ్లీ అంచనా వేస్తుంది.
  • ఎస్ఐఆర్‌పై సుప్రీంకోర్టు: ౨౦౨౬ మే ౨౭ నాటి తీర్పులో (౨౦౨౬ ఐఎన్ఎస్సీ ౫౬౪, ఏడీఆర్ వర్సెస్ ఈసీఐ కేసు), అధికరణ ౩౨౪తో కలిపి ప్రజాప్రాతినిధ్య చట్టం ౧౯౫౦లోని సెక్షన్ ౨౧(౩) కింద ఎస్ఐఆర్ నిర్వహించే ఈసీఐ అధికారాన్ని కోర్టు సమర్థించింది. ఓటర్ల జాబితాలో చేర్పు అనే పరిమిత ప్రయోజనం కోసం ఈసీఐ పౌరసత్వాన్ని పరిశీలించవచ్చని, అయితే ఇది ఎవరి పౌరసత్వ హక్కునూ తొలగించదని, పౌరసత్వ చట్టం కింద సమర్థ అధికారే దానిపై నిర్ణయిస్తుందని కోర్టు పేర్కొంది.
  • అదే తీర్పులో, అధికరణ ౩౨౪ సర్వాధికారం కలిగి ఉన్నప్పటికీ సంఘాన్ని చట్టబద్ధ చట్టానికి పైన ఉంచదని, అందువల్ల స్పష్టమైన చట్టబద్ధ నిషేధాన్ని ధిక్కరిస్తూ సంఘం వ్యవహరించలేదని కోర్టు తెలిపింది.

మెయిన్స్ కోణాలు

  • తొలగింపుల్లో న్యాయబద్ధ ప్రక్రియ: ఈఆర్ఓ తీర్పరి అయినప్పటికీ, ఎలాంటి ఎస్ఓపీ లేకుండా ఈఆర్ఓ సంతకంతో ఆటో-జనరేటెడ్ ఫారం ౭లు జారీ అయ్యాయని ది హిందూ నివేదించింది. ఒకే అధికారి అభ్యంతరదారుగా, నిర్ణేతగా వ్యవహరించడం సహజ న్యాయ సూత్రాల (నెమో జుడెక్స్ ఇన్ కౌసా సువా) పరంగా ఆందోళన కలిగిస్తుంది. ఈఆర్ఓ ఫారం ౭ దాఖలు చేయడానికి మాన్యువల్‌లో ఎలాంటి మార్గమూ లేదు.
  • ప్రక్రియలో అపారదర్శకత: మహారాష్ట్రలో ౧.౨౨ కోట్ల నోటీసుల జాబితా ప్రచురించకపోవడం, మూడో దశ నోటిఫికేషన్ కోరుతున్న పారదర్శకతను దెబ్బతీస్తుంది; అక్టోబర్ ౨౬తో ముగిసే క్లెయిములు, అభ్యంతరాల గడువుపై కూడా ప్రభావం చూపుతుంది.
  • దుర్వినియోగ ప్రమాదం: ఫారం ౭లను భారీగా దాఖలు చేయడంతో వ్యక్తిగత దాఖలుపై ఈసీఐ పరిమితి విధించింది. మాన్యువల్ ఇప్పటికే బీఎల్ఏలను రోజుకు ౧౦కి పరిమితం చేస్తూ, సవరణ కాలంలో ౩౦ దాటితే సరిపోల్చి పరిశీలన తప్పనిసరి చేస్తోంది.
  • సంస్థాగత విశ్వాసం: నిలిచిపోయిన వార్షిక సవరణను ఇద్దరు ఎన్నికల కమిషనర్లు ఎత్తిచూపినట్లు తెలుస్తోంది. ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్‌పై, ౧౩ కోట్ల తొలగింపులపై నిరసనల మధ్య ఎస్ఎస్ఆర్ ప్రకటన వచ్చింది. సెప్టెంబర్ ౨౯ నాటి పునఃనమోదు కార్యక్రమం పాక్షిక దిద్దుబాటును సూచిస్తోంది.
  • డిజిటల్ పారదర్శకత: "చదవదగిన పీడీఎఫ్", అనుబంధ జాబితాలు ప్రతిపక్ష డిమాండ్లకు స్పందనగా ఉన్నాయి; కానీ శోధించడానికి, ధ్రువీకరించడానికి వీలయ్యే యంత్రం చదవగల జాబితాలు కావాలన్నది డిమాండ్.
  • సమాఖ్య/పరిపాలనా భారం: ౧౭ రాష్ట్రాలు/కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల్లో ఎస్ఎస్ఆర్, మిగతా చోట్ల ఎస్ఐఆర్, అలాగే పునఃనమోదు కార్యక్రమం ఒకదానితో ఒకటి కలిసిపోతున్నాయి; దీనివల్ల బీఎల్ఓలు, ఈఆర్ఓలపై ఒత్తిడి పెరుగుతోంది.
  • ముందుకు మార్గం: ఎస్ఓపీలను ప్రచురించాలి, కారణాలతో కూడిన స్పష్టమైన ఉత్తర్వులు ఇవ్వాలి, యంత్రం చదవగల జాబితాలను విడుదల చేయాలి. తొలగింపులపై స్వతంత్ర ఆడిట్ ఉండేలా చూడాలి, నోటీసుల జాబితాలను అన్ని చోట్లా సకాలంలో ప్రచురించాలి.

సంభావ్య మెయిన్స్ ప్రశ్న

**జీఎస్౨, ౧౫ మార్కులు:** "స్వేచ్ఛాయుత, న్యాయమైన ఎన్నికలు స్వచ్ఛమైన, అలాగే సమ్మిళిత ఓటర్ల జాబితాపై ఆధారపడి ఉంటాయి. ఎస్ఐఆర్, ప్రత్యేక సంక్షిప్త సవరణలను ప్రస్తావిస్తూ ఓటర్ల జాబితా సవరణలో ఉన్న సవాళ్లను పరిశీలించండి."

సంబంధిత అంశాలు

  • అధికరణ ౩౨౪; ప్రజాప్రాతినిధ్య చట్టం ౧౯౫౦ (సెక్షన్లు ౧౬, ౧౯, ౨౦, ౨౧); ఓటర్ల నమోదు నియమాలు, ౧౯౬౦; మొహిందర్ సింగ్ గిల్ (౧౯౭౭)
  • పరస్పర సూచన నోట్లు: రాజకీయ, వ్యాజ్య నేపథ్యం కోసం ఢిల్లీ నిరసనలు/సుప్రీంకోర్టు విచారణ (౦౪౯), సీఈసీ చట్టం ౨౦౨౩ కోసం సీఈసీకి రక్షణ (౦౮౬).
  • ఓటరు గుర్తింపు కార్డు–ఆధార్ అనుసంధానం; వలసలు, ఓటు పోర్టబిలిటీ; నియోజకవర్గాల పునర్విభజన

అంశాలు: GS2రాజనీతి

ఈ నోట్స్‌ను ఎలా రాసి, తనిఖీ చేస్తాం →

16 అక్టోబర్, 2026 నాటి అన్ని కరెంట్ అఫైర్స్ → · UPSC కరెంట్ అఫైర్స్ తెలుగులో