BrainParrot

సుప్రీంకోర్టు స్థానిక సంస్థల్లో ౩౪% బీసీ కోటా పునరుద్ధరించాలన్న ఆంధ్రప్రదేశ్ అభ్యర్థనను తిరస్కరించింది

GS2పూర్తి నోట్ప్రచురణ: · నవీకరణ:

మూలం: ది హిందూ, 10 అక్టోబర్, 2026

సారాంశం

  • ఆంధ్రప్రదేశ్ దాఖలు చేసిన అప్పీలును సుప్రీంకోర్టు కొట్టివేసింది. స్థానిక సంస్థల్లో ౩౪% వెనుకబడిన తరగతుల (బీసీ) రిజర్వేషన్‌ను పునరుద్ధరించాలన్న రాష్ట్ర నిర్ణయాన్ని హైకోర్టు రద్దు చేసింది. ఆ తీర్పుపైనే ఈ అప్పీలు.
  • ౫౦% రిజర్వేషన్ పరిమితిని దాటడాన్ని సమర్థించడానికి అవసరమైన అనుభావిక గణాంకాలను ఆంధ్రప్రదేశ్ సమర్పించలేదని అక్టోబరు ౧న హైకోర్టు ఇచ్చిన తీర్పును సుప్రీంకోర్టు సమర్థించింది.
  • స్థానిక ఎన్నికల్లో ౩౪% సీట్లు ఇవ్వడం ద్వారా బీసీల ప్రాతినిధ్యాన్ని తెలుగుదేశం పార్టీ ఇంకా నిర్ధారిస్తుందని ముఖ్యమంత్రి ఎన్. చంద్రబాబు నాయుడు స్పందించారు.

UPSC ప్రాసంగికత: ప్రాసంగికత: ✅ జీఎస్౨ పాలిటీ & పరిపాలన — స్థానిక స్వపరిపాలనలో రిజర్వేషన్, అధికరణ ౨౪౩డి/౨౪౩టి, సమాఖ్య విధానం; జీఎస్౧/జీఎస్౨ సమాజం — సామాజిక న్యాయం

ప్రిలిమ్స్ కోసం ముఖ్యాంశాలు

  • ట్రిపుల్ టెస్ట్: వికాస్ కిషన్‌రావ్ గవాలీ వర్సెస్ మహారాష్ట్ర రాష్ట్రం (౨౦౨౧ మార్చి) — ప్రత్యేక కమిషన్; స్థానిక సంస్థ వారీగా నిష్పత్తి నిర్ణయం; ఎస్సీ+ఎస్టీ+ఓబీసీ మొత్తం రిజర్వేషన్ ౫౦% లోపే.
  • కె. కృష్ణమూర్తి వర్సెస్ భారత యూనియన్ (౨౦౧౦) కేసు అధికరణ ౨౪౩డి(౬), ౨౪౩టి(౬)లను సమర్థించింది. స్థానిక సంస్థల వెనుకబాటుతనాన్ని రాజకీయమైనదిగా పరిగణించింది.
  • రిజర్వేషన్లపై ౫౦% పరిమితి ఇందిరా సాహ్ని (౧౯౯౨) తీర్పు నుంచి వచ్చింది.
  • అధికరణ ౨౪౩డి, ౨౪౩టి వరుసగా పంచాయతీలు, పురపాలక సంస్థల్లో రిజర్వేషన్‌ను నిర్దేశిస్తాయి. ఎస్సీ/ఎస్టీ రిజర్వేషన్ రాజ్యాంగం తప్పనిసరి చేసింది. వెనుకబడిన తరగతుల రిజర్వేషన్ ట్రిపుల్ టెస్ట్‌కు లోబడి రాష్ట్ర విచక్షణపై ఆధారపడి ఉంటుంది.
  • ఈ కేసులో ధర్మాసనం: జస్టిస్ దీపంకర్ దత్తా, జస్టిస్ షీల్ నాగు. ఆంధ్రప్రదేశ్ తరఫు సీనియర్ న్యాయవాది: ముకుల్ రోహత్గీ. ఆంధ్రప్రదేశ్ హైకోర్టు తీర్పు తేదీ అక్టోబరు ౧.

గణాంకాలు, వివరాలు

  • వివాదంలో ఉన్న కోటా: స్థానిక సంస్థల్లో బీసీలకు ౩౪%.
  • ౨౦౨౬ కసరత్తు కొత్త సర్వే, స్థానిక సంస్థల గణాంకాలు, ప్రత్యేక కమిషన్ నిర్ధారణలపై ఆధారపడిందని, అది గతంలో సుప్రీంకోర్టు విధించిన అవసరాలకు తగ్గిందని హైకోర్టు పొరపాటుగా భావించిందని ఆంధ్రప్రదేశ్ వాదించింది.
  • ఏకీకృత కుటుంబ సర్వే నుంచి తీసుకున్న గణాంకాలు, స్థానిక సంస్థల్లో వెనుకబాటుతనం, ప్రాతినిధ్యంపై నిర్దిష్ట అనుభావిక అంచనా లేకుండా సరిపోవని సుప్రీంకోర్టు ధర్మాసనం పేర్కొంది. ఈ సర్వే ఏ చట్టం కింద చేస్తున్నారని అడిగింది. హైకోర్టు విధానాన్ని "చాలా సముచితమైనది"గా అభివర్ణించింది.
  • నాయుడు స్పందన (నివేదిక ప్రకారం): స్థానిక సంస్థల ఎన్నికల్లో తెలుగుదేశం పార్టీ బీసీలకు ౩౪% సీట్లు కేటాయిస్తుంది.
  • విశ్లేషణాత్మక గమనిక: ఇది పార్టీ చేసిన ప్రతిజ్ఞ (సీట్లు/టికెట్లు). ఇది చట్టబద్ధమైన రిజర్వేషన్ కాదు, కాబట్టి ట్రిపుల్ టెస్ట్ అవసరం లేదు.

స్థిర–సమకాలీన అనుసంధానం

స్థానిక సంస్థల్లో వెనుకబడిన తరగతులకు రిజర్వేషన్ రాజ్యాంగబద్ధంగా అనుమతించిన అంశమే. అధికరణ ౨౪౩డి(౬), ౨౪౩టి(౬) ప్రకారం వెనుకబడిన తరగతులకు సీట్లు రిజర్వ్ చేసే అధికారం రాష్ట్ర శాసనసభకు ఉంది. ఎస్సీ/ఎస్టీ సీట్లు మాత్రం జనాభా నిష్పత్తిలో తప్పనిసరిగా కేటాయించాలి. రాజకీయ వెనుకబాటుతనం సామాజిక, విద్యాపరమైన వెనుకబాటుతనం కంటే భిన్నమైనది. అందువల్ల సుప్రీంకోర్టు ఈ రిజర్వేషన్‌ను అనుభావిక "ట్రిపుల్ టెస్ట్"కు లోబడి ఉండేలా చేసింది. ఈ పరీక్ష లేకుండా ఏ ఓబీసీ/బీసీ కోటా నిలబడదు. ఎస్సీ, ఎస్టీ, బీసీ సీట్ల మొత్తంపై గరిష్ఠ పరిమితి ౫౦%.

సిలబస్ అనుసంధానం: జీఎస్౨ – పాలిటీ: పంచాయతీరాజ్ మరియు పురపాలక సంస్థలు (భాగం ౯/౯ఏ), స్థానిక సంస్థల్లో వెనుకబడిన తరగతులకు రిజర్వేషన్, న్యాయ సమీక్ష; జీఎస్౧/జీఎస్౨ – సమాజం: సామాజిక న్యాయం.

నేపథ్యం

స్థానిక సంస్థల్లో ఓబీసీ/బీసీ రిజర్వేషన్‌కు "ట్రిపుల్ టెస్ట్"

పంచాయతీ/పురపాలక రిజర్వేషన్ నిబంధనలు (పాఠ్యపుస్తక అంశాలు)

అదనపు నేపథ్యం

  • సురేష్ మహాజన్ కేసులో, మహారాష్ట్రలా మధ్యప్రదేశ్ కూడా ట్రిపుల్ టెస్ట్ లాంఛనాలను ఇంకా పూర్తి చేయలేదని సుప్రీంకోర్టు గమనించింది. ఫలితంగా అక్కడ స్థానిక సంస్థల ఎన్నికలు ఓబీసీ కోటాలు లేకుండా నిలిచిపోయాయి.
  • సురేష్ మహాజన్ వర్సెస్ మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రం (౨౦౨౨ మే ౧౦) కేసులో, ట్రిపుల్ టెస్ట్ అన్ని విధాలుగా పూర్తయ్యే వరకు ఓబీసీ రిజర్వేషన్ కల్పించకూడదని సుప్రీంకోర్టు ఆదేశించింది. ఎస్సీ/ఎస్టీ సీట్లు మినహా మిగిలిన సీట్లను సాధారణ సీట్లుగా నోటిఫై చేయాలని చెప్పింది.

మెయిన్స్ కోణాలు

  • ఆకాంక్షల కంటే ఆధారాలు ముఖ్యం. వెనుకబాటుతనం, ప్రాతినిధ్యంపై స్థానిక సంస్థలకు ప్రత్యేకమైన అనుభావిక గణాంకాలను ఈ తీర్పు నొక్కి చెబుతోంది. సాధారణ గృహ లేదా "కుటుంబ" సర్వే ప్రత్యేక కమిషన్ అధ్యయనానికి ప్రత్యామ్నాయం కాదు.
  • సామాజిక న్యాయం, ౫౦% నియమం మధ్య సమతుల్యత. బీసీ జనాభా ఎక్కువగా ఉన్నచోట, ఎస్సీ/ఎస్టీ సీట్లకు అదనంగా ౩౪% కోటా ఇస్తే ౫౦% పరిమితి దాటిపోవచ్చు. సుప్రీంకోర్టు విధానం పరిమితిని కాపాడుతూనే, కఠినమైన గణాంకాల ద్వారా మాత్రమే మినహాయింపులకు అవకాశం ఇస్తుంది (కోర్టు కోరింది గణాంకాలనే, పూర్తి నిషేధం కాదు).
  • సమాఖ్య విధానం. స్థానిక ప్రభుత్వం రాష్ట్ర జాబితా అంశమే అయినా, సుప్రీంకోర్టు ట్రిపుల్ టెస్ట్ రాష్ట్ర విధానాన్ని నియంత్రిస్తోంది. మహారాష్ట్ర, మధ్యప్రదేశ్ వంటి రాష్ట్రాలు పరీక్షను పూర్తి చేయకముందే కోటాలను కోల్పోయాయి. ఇది అమలులోని కష్టాన్ని చూపుతోంది.
  • రాజకీయ ప్రత్యామ్నాయం. సీట్ల పంపిణీని వాగ్దానం చేసే పార్టీలు (తెలుగుదేశం స్పందన) యంత్రాంగాన్ని చట్టం నుంచి పార్టీ క్రమశిక్షణకు మారుస్తాయి. దీనివల్ల చట్టపరమైన హామీ లేకుండానే ప్రాతినిధ్యం కొనసాగుతుంది. ఇది ఒక నమూనాగా మారవచ్చు, కానీ బీసీ రిజర్వేషన్ బలహీనంగా పాతుకుంటుంది.
  • పరిపాలనపై ప్రభావం. స్థానిక సంస్థల ఎన్నికలు బీసీ రిజర్వేషన్ లేకుండానే జరగవచ్చు, దీనివల్ల ప్రాతినిధ్యం తగ్గుతుంది. ట్రిపుల్ టెస్ట్ పూర్తి చేయడంలో జాప్యం స్థానిక సంస్థలకు ఎన్నికైన ప్రతినిధులు లేని స్థితికి దారితీయవచ్చు. ఇది క్రమం తప్పకుండా ఎన్నికలు జరగాలన్న రాజ్యాంగ ఆదేశానికి విరుద్ధం.
  • ముందుకు మార్గం: పారదర్శక గణాంకాలతో కాలపరిమితి గల ప్రత్యేక కమిషన్లు; కులాల వారీ జనగణన నుంచి వచ్చే సమాచారం (వినియోగానికి అనువైన రూపంలో గణాంకాలు); నియమాన్ని మార్చాలని పార్లమెంటు కోరుకుంటే శాసనపరమైన స్పష్టీకరణ.

సంభావ్య మెయిన్స్ ప్రశ్న

**జీఎస్౨, ౧౦ మార్కులు:** "స్థానిక సంస్థల్లో ఓబీసీ రిజర్వేషన్ కోసం సుప్రీంకోర్టు నిర్దేశించిన 'ట్రిపుల్ టెస్ట్' ఏమిటి? దాని ప్రాముఖ్యతను, దాన్ని పాటించడంలో రాష్ట్రాలు ఎదుర్కొంటున్న ఇబ్బందులను చర్చించండి."

సంబంధిత అంశాలు

  • అధికరణ ౨౪౩డి, ౨౪౩టి; అధికరణ ౧౫(౪), ౧౬(౪); ఇందిరా సాహ్ని; ౭౩వ/౭౪వ రాజ్యాంగ సవరణలు
  • రాష్ట్ర ఎన్నికల సంఘాలు (అధికరణ ౨౪౩కె/౨౪౩జెడ్‌ఏ) మరియు స్థానిక ఎన్నికలు సకాలంలో జరగడం
  • ఓబీసీ ఉప-వర్గీకరణ, కులగణన చర్చలు

అంశాలు: GS2రాజనీతి

ఈ నోట్స్‌ను ఎలా రాసి, తనిఖీ చేస్తాం →

10 అక్టోబర్, 2026 నాటి అన్ని కరెంట్ అఫైర్స్ → · UPSC కరెంట్ అఫైర్స్ తెలుగులో