BrainParrot

౨౦౨౭ మార్చి–ఏప్రిల్ నాటికి తాత్కాలిక జనగణన గణాంకాలు అందే అవకాశం; జనగణన ౨౦౨౭ను పూర్తిచేసిన తొలి ప్రాంతంగా లద్దాఖ్

GS1పూర్తి నోట్ప్రచురణ: · నవీకరణ:

మూలం: ది హిందూ, 7 అక్టోబర్, 2026

సారాంశం

  • జమ్మూ కశ్మీర్, లద్దాఖ్‌ల చీఫ్ ప్రిన్సిపల్ జనగణన అధికారి, జనగణన కార్యకలాపాల డైరెక్టర్ అమిత్ శర్మ మాట్లాడుతూ, జనాభా గణన ౨౦౨౭ తాత్కాలిక గణాంకాలు ౨౦౨౭ మార్చి–ఏప్రిల్ నాటికి విడుదలవుతాయని తెలిపారు.
  • మొత్తం జనగణన ప్రక్రియను పూర్తిచేసిన తొలి రాష్ట్రం/కేంద్రపాలిత ప్రాంతంగా లద్దాఖ్ నిలిచింది. దేశంలోని మిగతా ప్రాంతాల్లో ఇది ౨౦౨౭ ఫిబ్రవరిలో పూర్తికావాల్సి ఉంది.
  • ఉత్తరాఖండ్, హిమాచల్ ప్రదేశ్, జమ్మూ కశ్మీర్‌లలోని మంచుతో కప్పబడిన ప్రాంతాల్లో కూడా జనాభా గణన (పీఈ) దశ సెప్టెంబర్ ౩౦న ముగిసింది. అక్టోబర్ ౧–౫ తేదీల్లో పునఃపరిశీలన రౌండ్ జరిగింది.
  • ఎన్నికలు జరగనున్న రాష్ట్రాల్లో కేంద్రం పీఈని ముందుకు జరిపింది. మణిపూర్‌లో జనగణనను అధికారికంగా వాయిదా వేసింది.

UPSC ప్రాసంగికత: ప్రాసంగికత: ✅ జీఎస్౧/జీఎస్౨ — జనగణన ౨౦౨౭, కులగణన, జనాభా గణాంకాలు

ప్రిలిమ్స్ కోసం ముఖ్యాంశాలు

  • జనగణన ౨౦౨౭ భారతదేశపు తొలి డిజిటల్ జనగణన. స్వతంత్ర భారతదేశంలో ఎస్సీలు/ఎస్టీలు కాకుండా ఇతర కులాలను లెక్కిస్తున్న తొలి జనగణన ఇదే.
  • జనగణన ౨౦౨౭కు రెండు దశలు ఉన్నాయి: గృహ జాబితా & గృహ గణన (హెచ్‌ఎల్‌ఓ), జనాభా గణన (పీఈ).
  • మంచుతో కప్పబడిన ప్రాంతాలు (లద్దాఖ్, అలాగే జమ్మూ కశ్మీర్, హిమాచల్ ప్రదేశ్, ఉత్తరాఖండ్‌లలోని సమకాలికం కాని భాగాలు) పీఈని ౨౦౨౬ సెప్టెంబర్‌లో పూర్తిచేస్తాయి. మిగతా దేశం ౨౦౨౭ ఫిబ్రవరిలో పూర్తిచేస్తుంది.
  • జనగణన కేంద్ర అంశం, దీన్ని జనగణన చట్టం, ౧౯౪౮ కింద నిర్వహిస్తారు.
  • కులగణనను రాజకీయ వ్యవహారాల మంత్రివర్గ కమిటీ (సీసీపీఏ) ౨౦౨౫ ఏప్రిల్ ౩౦న నిర్ణయించింది.
  • జనగణన ౨౦౨౭ ౧౬వ జనగణన, స్వాతంత్ర్యానంతరం ౮వది.
  • మొత్తం జనగణన ప్రక్రియను పూర్తిచేసిన తొలి రాష్ట్రం/కేంద్రపాలిత ప్రాంతం లద్దాఖ్.
  • మణిపూర్ జనగణనను "తదుపరి ప్రకటన వచ్చే వరకు" అధికారికంగా వాయిదా వేశారు.

గణాంకాలు, వివరాలు

  • తాత్కాలిక జనగణన గణాంకాలు ౨౦౨౭ మార్చి–ఏప్రిల్ నాటికి అందే అవకాశం ఉంది. మిగతా దేశంలో జనగణన పూర్తి ౨౦౨౭ ఫిబ్రవరిలో షెడ్యూల్ చేయబడింది.
  • మంచుతో కప్పబడిన ప్రాంతాల్లో పీఈ సెప్టెంబర్ ౩౦న ముగిసింది. ఆ తర్వాత అక్టోబర్ ౧ నుంచి ౫ వరకు పునఃపరిశీలన రౌండ్ జరిగింది.
  • సెప్టెంబర్ ౫న ఎన్నికలు జరగనున్న ఉత్తరప్రదేశ్, పంజాబ్, ఉత్తరాఖండ్, గోవా రాష్ట్రాల్లో పీఈని ముందుకు జరిపి, ౨౦౨౬ నవంబర్ ౧౬ నుంచి ౨౦౨౭ జనవరి ౪ వరకు నిర్వహించేలా నిర్ణయించారు. దేశవ్యాప్త గణన ౨౦౨౭ ఫిబ్రవరిలో ప్రణాళికలో ఉంది.
  • నిర్దేశిత మంచు ప్రాంతాల్లో తాత్కాలిక పీఈ గణాంకాలు ౫,౨౯౨ గణన బ్లాకులను కవర్ చేస్తాయి: జమ్మూ కశ్మీర్‌లో ౪,౫౯౭, లద్దాఖ్‌లో ౬౯౫.
  • మంచు ప్రాంతాల గణన క్రమం: స్వీయ గణన వ్యవధి ఆగస్టు ౧౭–౩౧, ఆ తర్వాత క్షేత్రస్థాయి గణన సెప్టెంబర్ ౧–౩౦.
  • ఈ పూర్తి ఒక ముఖ్యమైన కార్యాచరణ మైలురాయి అని, క్లిష్టమైన భూభాగం, వాతావరణానికి ప్రత్యేక ఏర్పాట్లు అవసరమయ్యాయని శ్రీ శర్మ అభివర్ణించారు.
  • ఉత్తరాఖండ్ మంచు ప్రాంతాల జాబితాలో (పీఈ పూర్తయింది), అలాగే ఎన్నికల రాష్ట్రాల జాబితాలో (నవంబర్ ౧౬ నుంచి ముందుకు జరిపిన పీఈ) రెండింటిలోనూ ఉంది.

స్థిర–సమకాలీన అనుసంధానం

  • జనగణన అంటే ప్రతి పదేళ్లకోసారి జరిగే జనాభా లెక్కింపు. దీని గణాంకాలు నియోజకవర్గాల పునర్విభజన, రిజర్వేషన్, వనరుల పంపిణీ, సంక్షేమ లక్ష్యీకరణలకు ఆధారం. దీన్ని కేంద్ర ప్రభుత్వం (కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలోని రిజిస్ట్రార్ జనరల్ & జనగణన కమిషనర్) జనగణన చట్టం, ౧౯౪౮ కింద నిర్వహిస్తుంది. "జనగణన" కేంద్ర జాబితా అంశం (ఏడవ షెడ్యూల్, ఎంట్రీ ౬౯).
  • జనగణన ౨౦౨౭ గత దఫాలకు మూడు విధాలుగా భిన్నమైనది. ఇది డిజిటల్ పద్ధతిలో జరుగుతుంది. ఐచ్ఛిక స్వీయ గణన సౌకర్యం ఉంది. ఎస్సీ/ఎస్టీలకు మించి కులాలను కూడా లెక్కిస్తుంది.
  • ఈ వార్త ప్రాముఖ్యమైనది ఎందుకంటే, ఈ ప్రక్రియను ఒకేసారి దేశమంతా సమకాలికంగా కాకుండా భూభాగ స్వభావం, ఎన్నికల క్యాలెండర్ ఆధారంగా దశలవారీగా నిర్వహిస్తున్నారు. కార్యాచరణ రూపకల్పన, కవరేజీలో లోటుపాట్లు (మణిపూర్) ఇప్పుడు గణాంకాల నాణ్యతపై నేరుగా ప్రభావం చూపుతాయి.

సిలబస్ అనుసంధానం: జీఎస్౧ – సమాజం/భౌగోళిక శాస్త్రం: జనాభా, జనసంఖ్యా శాస్త్రం, గణాంక వనరులు | జీఎస్౨ – పాలన: చట్టబద్ధ సంస్థలు, సంక్షేమ లక్ష్యీకరణకు గణాంకాలు, రిజర్వేషన్, సామాజిక న్యాయం | ప్రిలిమ్స్ – భౌగోళిక శాస్త్రం (జనగణన) / రాజ్యాంగం

నేపథ్యం

భారత జనగణన (జనగణన ౨౦౨౭)

అదనపు నేపథ్యం

  • జనగణన ౨౦౨౭లో కులగణనను చేర్చాలని రాజకీయ వ్యవహారాల మంత్రివర్గ కమిటీ ౨౦౨౫ ఏప్రిల్ ౩౦న నిర్ణయించింది. ౨౦౧౧ జనగణన వరకు షెడ్యూల్డ్ కులాలు, షెడ్యూల్డ్ తెగలను మాత్రమే క్రమబద్ధంగా లెక్కించేవారు.

  • మొదటి దశ గృహ జాబితా ప్రతి రాష్ట్రం/కేంద్రపాలిత ప్రాంతంలో ౩౦ రోజులు సాగింది. దానికి ముందు ౧౫ రోజుల ఐచ్ఛిక స్వీయ గణన వ్యవధి ఉంది. స్వీయ గణన విజయవంతంగా సమర్పించగానే ప్రత్యేక ఎస్‌ఈ ఐడీ వస్తుంది. దీన్ని నిర్ధారణ కోసం గణకునితో పంచుకుంటారు.

  • మొబైల్ యాప్, స్వీయ గణన పోర్టల్ హిందీ, ఆంగ్లంతో సహా ౧౬ భాషల్లో అందుబాటులో ఉన్నాయి.

  • జనాభా గణనకు ప్రామాణిక తేదీ దేశంలోని చాలా ప్రాంతాలకు ౨౦౨౭ మార్చి ౧. లద్దాఖ్, జమ్మూ కశ్మీర్, హిమాచల్ ప్రదేశ్, ఉత్తరాఖండ్ వంటి మంచుతో కప్పబడిన, మారుమూల ప్రాంతాలకు ౨౦౨౬ అక్టోబర్ ౧.

  • ఉత్తరప్రదేశ్‌కు ముందుకు జరిపిన పీఈ షెడ్యూల్ (జిల్లా పోర్టల్): స్వీయ గణన ౨౦౨౬ నవంబర్ ౧౬–౩౦, జనాభా గణన ౨౦౨౬ డిసెంబర్ ౧ నుంచి ౨౦౨౭ జనవరి ౪ వరకు, పునఃపరిశీలన రౌండ్ ౨౦౨౭ జనవరి ౫–౯, ప్రామాణిక తేదీ ౨౦౨౭ జనవరి ౫.

మెయిన్స్ కోణాలు

  • కార్యాచరణ సమాఖ్యవాదం, అనుకూల రూపకల్పన: జనగణనను భూభాగం, ఎన్నికల క్యాలెండర్ ఆధారంగా దశలవారీగా నిర్వహించారు. మంచు ప్రాంతాల్లో (౫,౨౯౨ బ్లాకులు) ముందుగా స్వీయ గణన వ్యవధి (ఆగస్టు ౧౭–౩౧), ఆ తర్వాత క్షేత్రస్థాయి గణన (సెప్టెంబర్ ౧–౩౦) జరిగాయి. ఎన్నికలు జరగనున్న ఉత్తరప్రదేశ్, పంజాబ్, ఉత్తరాఖండ్, గోవాలలో నవంబర్ ౧౬–జనవరి ౪కు ముందుకు జరిపారు. ఇది సరళతను చూపుతుంది. అయితే రాష్ట్రాలు, గణన తేదీల మధ్య గణాంకాల తులనీయత ఎలా అనే ప్రశ్నను కూడా లేవనెత్తుతుంది.
  • మణిపూర్‌లో కవరేజీ లోటు: "తదుపరి ప్రకటన వచ్చే వరకు" వాయిదా వల్ల ఒక రాష్ట్రం జాతీయ లెక్కింపు వెలుపల ఉండిపోతుంది. ఇది జాతీయ మొత్తాల సంపూర్ణతను, స్థానిక స్థాయి సంక్షేమ లక్ష్యీకరణను, జనగణన గణాంకాలపై ఆధారపడే భవిష్యత్ కార్యక్రమాలను (ఉదా: నియోజకవర్గాల పునర్విభజన) ప్రభావితం చేయవచ్చు.
  • విధాన మలుపుగా కులగణన: స్వతంత్ర భారతదేశంలో ఎస్సీ/ఎస్టీలకు మించి జరుగుతున్న తొలి గణన ఇది. ఇది రిజర్వేషన్, సంక్షేమ రూపకల్పనకు ఆధారం కావచ్చు, అదే సమయంలో రాజకీయ, సామాజిక న్యాయ చర్చలను మరింత పదునెక్కిస్తుంది. గణాంకాల నాణ్యత (స్వీయ ప్రకటిత కులం, అపారమైన కుల నామాల సంఖ్య), ఆ గణాంకాల వినియోగం కీలకాంశాలు.
  • డిజిటల్ జనగణన, వేగవంతమైన గణాంకాలు: మొబైల్ ఆధారిత సేకరణ, సీఎంఎంఎస్ పర్యవేక్షణ గణాంకాల లభ్యతను వేగవంతం చేయడానికే. ౨౦౨౭ ఫిబ్రవరి గణన ముగిసిన వెంటనే, ౨౦౨౭ మార్చి–ఏప్రిల్ నాటికి తాత్కాలిక గణాంకాలు అందుతాయని ఆశిస్తున్నారు. డేటా గోప్యత, భద్రత, డిజిటల్ అంతరం, రెగ్యులర్ విధులకు అదనంగా జనగణన పని చేసే ప్రభుత్వ ఉపాధ్యాయ గణకులపై భారం వంటి ప్రమాదాలు ఉన్నాయి.
  • పాలనకు ఆధారంగా జనాభా గణాంకాలు: నియోజకవర్గాల పునర్విభజన, ఆర్థిక బదిలీలు, పథకాలు విశ్వసనీయ జనగణన సంఖ్యలపై ఆధారపడతాయి. ౨౦౧౧ నుంచి ౧౬ ఏళ్ల అంతరం ఉన్నందున సకాలంలో విడుదల మరింత ముఖ్యం.

సంభావ్య మెయిన్స్ ప్రశ్న

**జీఎస్౧/జీఎస్౨, ౧౫ మార్కులు:** "జనగణన ౨౦౨౭ తొలి డిజిటల్ జనగణన, అలాగే ఎస్సీలు, ఎస్టీలకు మించి కులాలను లెక్కిస్తున్న తొలి జనగణన. పాలన, సామాజిక న్యాయం దృష్ట్యా దీని ప్రాముఖ్యాన్ని, దీని నిర్వహణలోని కార్యాచరణ, రాజకీయ సవాళ్లను చర్చించండి."

సంబంధిత అంశాలు

  • జనగణన చట్టం, ౧౯౪౮; కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలోని రిజిస్ట్రార్ జనరల్ & జనగణన కమిషనర్
  • నియోజకవర్గాల పునర్విభజన: అధికరణలు ౮౨, ౧౭౦, రాజ్యాంగపరమైన స్తంభన
  • రిజర్వేషన్, సామాజిక న్యాయ విధానం (ఓబీసీ ఉప-వర్గీకరణ, సామాజిక-ఆర్థిక, కుల జనగణన ౨౦౧౧)
  • డేటా పాలన, గోప్యత: డిజిటల్ వ్యక్తిగత డేటా పరిరక్షణ చట్టం, ౨౦౨౩
  • మణిపూర్: ఘర్షణ సంబంధిత పరిపాలనా అంతరాయం

అంశాలు: GS1భూగోళశాస్త్రం

ఈ నోట్స్‌ను ఎలా రాసి, తనిఖీ చేస్తాం →

7 అక్టోబర్, 2026 నాటి అన్ని కరెంట్ అఫైర్స్ → · UPSC కరెంట్ అఫైర్స్ తెలుగులో