BrainParrot

కేంద్ర మంత్రివర్గం ₹౧.౮౬ లక్షల కోట్ల హరిత ఇంధన కారిడార్ (మూడో దశ)కు ఆమోదం

GS3పూర్తి నోట్ప్రచురణ: · నవీకరణ:

మూలం: ది హిందూ, 1 అక్టోబర్, 2026

సారాంశం

  • కేంద్ర మంత్రివర్గం హరిత ఇంధన కారిడార్ (జీఈసీ) మూడో దశకు ఆమోదం తెలిపింది. ఆర్థిక సంవత్సరం ౨౦౩౨-౩౩ నాటికి రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల గ్రిడ్‌లలోకి ౧౩౫ గిగావాట్ల వరకు పునరుత్పాదక ఇంధనాన్ని అనుసంధానించడం దీని లక్ష్యం.
  • ఈ పథకం కర్టైల్‌మెంట్‌ను కూడా లక్ష్యంగా చేసుకుంది. గ్రిడ్ స్థిరత్వం కోసం గ్రిడ్ నిర్వాహకులు పునరుత్పాదక విద్యుత్ ఉత్పత్తిని పరిమితం చేయడాన్ని కర్టైల్‌మెంట్ అంటారు. పథకం మొత్తం వ్యయం ₹౧.౮౬ లక్షల కోట్లకు పైగా ఉంది. తొలిసారిగా ౫౦ గిగావాట్-గంటల బ్యాటరీ ఇంధన నిల్వ వ్యవస్థల (బెస్) కోసం ₹౫౦,౦౦౦ కోట్ల ప్రత్యేక విభాగం కూడా చేర్చారు.

UPSC ప్రాసంగికత: ప్రాసంగికత: ✅ జీఎస్౩ — ఆర్థిక వ్యవస్థ: మౌలిక సదుపాయాలు/ఇంధనం; పర్యావరణం: పునరుత్పాదక ఇంధనం మరియు వాతావరణ నిబద్ధతలు

ప్రిలిమ్స్ కోసం ముఖ్యాంశాలు

  • జీఈసీని ఎంఎన్ఆర్ఈ అమలు చేస్తుంది; కేంద్ర ఆర్థిక సహాయంతో నిధులు సమకూరుతాయి. మూడో దశను ఆర్థిక సంవత్సరం ౨౦౩౨-౩౩ నాటికి ఏర్పాటు చేయాలని లక్ష్యం.
  • ఇన్ఎస్‌టీఎస్ = అంతర్-రాష్ట్ర ప్రసార వ్యవస్థ; దీన్ని రాష్ట్ర ప్రసార సంస్థలు అభివృద్ధి చేస్తాయి.
  • కర్టైల్‌మెంట్: గ్రిడ్ స్థిరత్వాన్ని కాపాడటానికి గ్రిడ్ నిర్వాహకులు పునరుత్పాదక ఉత్పత్తిని పరిమితం చేయడం.
  • బెస్ = బ్యాటరీ ఇంధన నిల్వ వ్యవస్థ. దీని సామర్థ్యాన్ని గిగావాట్-గంటలలో (శక్తి) కొలుస్తారు, పునరుత్పాదక సామర్థ్యాన్ని గిగావాట్లలో (సామర్థ్య శక్తి) కొలుస్తారు.
  • టీబీసీబీ (కొత్త ప్రాజెక్టులు), సీపీబీ (ఉన్న వ్యవస్థల ఉన్నతీకరణ) అనేవి రెండు అమలు విధానాలు.
  • భారతదేశ శిలాజేతర లక్ష్యాలు: ౨౦౩౦ నాటికి ౫౦౦ గిగావాట్లకు పైగా (ఇప్పటికే ఉన్నది), ౨౦౩౫ నాటికి ౯౦౦ గిగావాట్లు (జీఈసీ-౩తో పాటు పేర్కొన్నది).

గణాంకాలు, వివరాలు

  • అనుసంధాన లక్ష్యం: ౧౩౫ గిగావాట్ల వరకు పునరుత్పాదక ఇంధనం, ఆర్థిక సంవత్సరం ౨౦౩౨-౩౩ నాటికి.
  • వ్యయం: ₹౧.౮౬ లక్షల కోట్లకు పైగా (₹౧,౮౬,౪౦౫ కోట్లు).
  • అంతర్-రాష్ట్ర ప్రసారం: ₹౧.౩౬ లక్షల కోట్లు (₹౧,౩౬,౩౭౮ కోట్లు).
  • బెస్: ౫౦ గిగావాట్-గంటలకు ₹౫౦,౦౦౦ కోట్లు; జీఈసీలో ఇదే మొదటిసారి.
  • కేంద్ర ఆర్థిక మద్దతు: ₹౫౪,౦౮౨ కోట్లు (వ్యయంలో సుమారు ౨౯%).
  • ముందస్తు వార్త: మూడో దశ తుది ప్రణాళిక దశలో ఉందని ప్రభుత్వం గురించి ది హిందూ ఆగస్టు ౧౦న నివేదించింది.

స్థిర–సమకాలీన అనుసంధానం

పునరుత్పాదక ఇంధనం స్థిరంగా ఉండదు (సౌరశక్తి పగటిపూట మాత్రమే, పవన శక్తి కాలానుగుణం), పైగా డిమాండ్ కేంద్రాలకు దూరంగా ఉంటుంది. ఉత్పత్తి సామర్థ్యం మాత్రమే సరిపోదు; విద్యుత్తును తరలించడానికి ప్రసార లైన్లు అవసరం. సౌర విద్యుత్తును సౌరేతర గంటలకు మళ్లించడానికి నిల్వ అవసరం. ఇవి లేకపోతే గ్రిడ్ నిర్వాహకులు పునరుత్పాదక ఉత్పత్తిని పరిమితం చేస్తారు. దీనివల్ల స్వచ్ఛ ఇంధనం వృథా అవుతుంది, పునరుత్పాదక ఇంధన ప్రాజెక్టుల ఆర్థిక లాభదాయకత దెబ్బతింటుంది. విద్యుత్ ఉమ్మడి జాబితాలో ఉంది. రాష్ట్రాల అంతర్గత ప్రసారం బాధ్యత రాష్ట్ర ప్రసార సంస్థలది. అందుకే రాష్ట్ర గ్రిడ్‌ల కోసం కేంద్రం నిధులిచ్చే పథకం సమాఖ్య సహకార సాధనంగా పనిచేస్తుంది.

సిలబస్ అనుసంధానం: జీఎస్౩ – ఆర్థిక వ్యవస్థ: మౌలిక సదుపాయాలు (ఇంధనం); జీఎస్౩ – పర్యావరణం: పునరుత్పాదక ఇంధనం మరియు వాతావరణ నిబద్ధతలు; జీఎస్౨ – సమాఖ్యవాదం (విద్యుత్ రంగంలో కేంద్ర-రాష్ట్ర సహకారం).

నేపథ్యం

హరిత ఇంధన కారిడార్ (జీఈసీ)

బ్యాటరీ ఇంధన నిల్వ వ్యవస్థ (బెస్)

అదనపు నేపథ్యం

  • ఆమోద తేదీ మరియు పేరు: మంత్రివర్గ నిర్ణయాన్ని పీఐబీ ౨౦౨౬ సెప్టెంబరు ౩౦న ప్రకటించింది. డీడీ న్యూస్ ఈ పథకాన్ని పీఎం-ధారా పేరుతో పేర్కొంది.
  • కచ్చితమైన గణాంకాలు: మొత్తం వ్యయం ₹౧,౮౬,౪౦౫ కోట్లు: అంతర్-రాష్ట్ర ప్రసారానికి ₹౧,౩౬,౩౭౮ కోట్లు, ౫౦ గిగావాట్-గంటల బెస్‌కు ₹౫౦,౦౦౦ కోట్లు.
  • కేంద్ర మద్దతు: ₹౫౪,౦౮౨ కోట్ల కేంద్ర ఆర్థిక మద్దతు; ఇది అంతర్-రాష్ట్ర ప్రసార ఛార్జీలను భర్తీ చేసి విద్యుత్ వ్యయాన్ని తక్కువగా ఉంచుతుంది.
  • ఉద్యోగాలు: విద్యుత్ రంగం, తయారీ, నిర్మాణ రంగాలలో ప్రత్యక్ష, పరోక్ష ఉపాధి లభిస్తుందని అంచనా.
  • అంతర్జాతీయ స్పందన: ఈ పథకం భారతదేశం తన పునరుత్పాదక సామర్థ్యాన్ని వినియోగించుకోవడానికి, సౌరశక్తిలో ప్రపంచ నాయకుడిగా తన స్థానాన్ని బలోపేతం చేసుకోవడానికి తోడ్పడుతుందని ఐక్యరాజ్యసమితి వాతావరణ మార్పుల విభాగం కార్యనిర్వాహక కార్యదర్శి సైమన్ స్టీల్ అన్నారు.

మెయిన్స్ కోణాలు

  • ప్రసారమే అడ్డంకి: తగిన తరలింపు మౌలిక సదుపాయాలు ఉన్నప్పుడే పునరుత్పాదక సామర్థ్యం ఉపయోగపడుతుంది. మూడో దశ దృష్టిని ఉత్పత్తి నుంచి తరలింపు, సరళతవైపు మళ్లిస్తుంది.
  • కర్టైల్‌మెంట్: ఈ పథకం కర్టైల్‌మెంట్‌ను స్పష్టంగా లక్ష్యం చేసుకుంది; ఇది స్వచ్ఛ విద్యుత్తును వృథా చేసి పునరుత్పాదక ప్రాజెక్టుల వ్యయాన్ని పెంచుతుంది. నిల్వ, బలమైన రాష్ట్ర గ్రిడ్‌లు రెండూ దీనికి పరిష్కారాలు.
  • మొదటి ప్రత్యేక నిల్వ విభాగం: ₹౫౦,౦౦౦ కోట్లు / ౫౦ గిగావాట్-గంటల బెస్ కేటాయింపు సౌరేతర గంటల డిమాండ్, గరిష్ఠ డిమాండ్ నిర్వహణను పరిష్కరిస్తుంది. జీఈసీలో నిల్వ ప్రత్యేక విభాగంగా ఉండటం ఇదే మొదటిసారి.
  • సహకార సమాఖ్యవాదం: కేంద్ర ఆర్థిక మద్దతు (₹౧.౮౬ లక్షల కోట్లలో ₹౫౪,౦౮౨ కోట్లు) అంతర్-రాష్ట్ర నెట్‌వర్క్‌లను నిర్మించేలా రాష్ట్రాలను ప్రోత్సహిస్తుంది. విద్యుత్ సంస్థల ఆర్థిక స్థితి, ప్రాజెక్టుల అమలు సామర్థ్యం ప్రమాదాలుగా మిగిలి ఉన్నాయి.
  • వాతావరణ-ఇంధన భద్రత సంబంధం: ౨౦౩౫ నాటికి ౯౦౦ గిగావాట్ల శిలాజేతర లక్ష్యానికి, జాతీయంగా నిర్ణయించిన తోడ్పాటు (ఎన్డీసీ) మార్గానికి తోడ్పడుతుంది; శిలాజ ఇంధనాలపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గిస్తుంది. పోటీ బిడ్డింగ్ (టీబీసీబీ) ప్రసార రంగంలోకి ప్రైవేట్ మూలధనాన్ని తెస్తుంది.
  • సవాళ్లు (విశ్లేషణాత్మకం): భూమి, మార్గ హక్కుల జాప్యాలు, రాష్ట్ర విద్యుత్ పంపిణీ సంస్థల ఆర్థిక స్థితి, బ్యాటరీ సెల్స్ కోసం దిగుమతులపై ఆధారపడటం, అంతర్-రాష్ట్ర గ్రిడ్‌తో సమన్వయం.

సంభావ్య మెయిన్స్ ప్రశ్న

**జీఎస్౩ (మౌలిక సదుపాయాలు/ఇంధనం), ౧౦ మార్కులు:** "భారతదేశ పునరుత్పాదక ఇంధన విస్తరణకు ఇప్పుడు ప్రధాన అవరోధం ఉత్పత్తి కాదు, గ్రిడ్ అనుసంధానం. హరిత ఇంధన కారిడార్ మూడో దశను ఆధారంగా చేసుకుని చర్చించండి."

సంబంధిత అంశాలు

  • విద్యుత్ చట్టం, ౨౦౦౩; రాష్ట్ర ప్రసార సంస్థలు; విద్యుత్ పంపిణీ సంస్థల ఆర్థిక స్థితి
  • భారతదేశ ఎన్డీసీలు, ౫౦౦ గిగావాట్ల (౨౦౩౦) శిలాజేతర లక్ష్యం; జాతీయ హరిత హైడ్రోజన్ మిషన్
  • అస్థిరత, "డక్ కర్వ్", నిల్వ సాంకేతికతలు (పంప్డ్ హైడ్రో, బెస్)
  • అదే రోజు తీసుకున్న ఇతర మంత్రివర్గ నిర్ణయాలు (రబీ కనీస మద్దతు ధరలు; ఢిల్లీ ఇంటెలిజెంట్ ట్రాఫిక్ వ్యవస్థ), కరెంట్ అఫైర్స్ పునశ్చరణ కోసం

అంశాలు: GS3ఆర్థిక వ్యవస్థ

ఈ నోట్స్‌ను ఎలా రాసి, తనిఖీ చేస్తాం →

1 అక్టోబర్, 2026 నాటి అన్ని కరెంట్ అఫైర్స్ → · UPSC కరెంట్ అఫైర్స్ తెలుగులో