BrainParrot

జమ్మూ కశ్మీర్ శాసనసభ: ఒమర్ అబ్దుల్లా రాష్ట్ర హోదా తీర్మానం ౨౦౦౦ నాటి స్వయంప్రతిపత్తి తీర్మానానికి "కొనసాగింపుగా"

GS2పూర్తి నోట్ప్రచురణ: · నవీకరణ:

మూలం: ది హిందూ, 26 సెప్టెంబర్, 2026

సారాంశం

  • జమ్మూ కశ్మీర్ ముఖ్యమంత్రి ఒమర్ అబ్దుల్లా శాసనసభలో ఒక తీర్మానాన్ని ప్రవేశపెట్టారు. పూర్తి రాష్ట్ర హోదాను "తక్షణమే, అత్యవసరంగా" పునరుద్ధరించాలని ఇందులో కోరారు. దీనిని గతంలో శాసనసభ చేసిన తీర్మానాలకు (౨౬ జూన్ ౨౦౦౦, ౬ నవంబర్ ౨౦౨౪) అదనంగా రూపొందించారు.
  • బీజేపీ శాసనసభ్యులు తీర్మానం ప్రతిని చించివేశారు. సభ మధ్యభాగంలోకి (వెల్‌లోకి) దూసుకెళ్లి బల్లలపైకి ఎక్కారు. స్వయంప్రతిపత్తి లేదా అధికరణ ౩౭౦ గురించి ఎలాంటి చర్చనైనా వారు వ్యతిరేకించారు.
  • కాంగ్రెస్, సీపీఐ(ఎం), పీడీపీ, అవామీ ఇత్తెహాద్ పార్టీ, జేకేపీసీ ఈ తీర్మానాన్ని బలపరిచాయి.

UPSC ప్రాసంగికత: ప్రాసంగికత: ✅ జీఎస్౨ — రాజ్యవ్యవస్థ: సమాఖ్యవాదం, అధికరణ ౩౭౦, అధికరణ ౩, కేంద్రపాలిత ప్రాంతం, రాష్ట్రం, శాసనసభలు

ప్రిలిమ్స్ కోసం ముఖ్యాంశాలు

  • అధికరణ ౩: పార్లమెంటు సాధారణ చట్టం ద్వారా కొత్త రాష్ట్రాలను ఏర్పాటు చేయవచ్చు, ప్రస్తుత రాష్ట్రాల ప్రాంతాలు, సరిహద్దులు, పేర్లను మార్చవచ్చు. ఇలాంటి బిల్లులను రాష్ట్రపతి రాష్ట్ర శాసనసభ అభిప్రాయాల కోసం పంపుతారు.
  • అధికరణ ౩౭౦: జమ్మూ కశ్మీర్‌కు ప్రత్యేక హోదా; ౬ ఆగస్టు ౨౦౧౯న నిష్క్రియాత్మకం చేశారు; పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం, ౨౦౧౯ జమ్మూ కశ్మీర్ (శాసనసభతో), లద్దాఖ్ (శాసనసభ లేకుండా) కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలను సృష్టించింది.
  • జమ్మూ కశ్మీర్ పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం, ౨౦౧౯ ప్రకారం కేంద్రపాలిత ప్రాంత శాసనసభ: జమ్మూ కశ్మీర్ శాసనసభ శాంతిభద్రతలు, పోలీసు అంశాలపై చట్టం చేయలేదు.
  • సుప్రీంకోర్టు (డిసెంబర్ ౨౦౨౩): అధికరణ ౩౭౦ తాత్కాలికం; జమ్మూ కశ్మీర్‌కు అంతర్గత సార్వభౌమత్వం లేదు; రాష్ట్ర హోదాను "వీలైనంత త్వరగా" పునరుద్ధరించాలి.
  • (కేంద్రపాలిత ప్రాంత) శాసనసభ కాలపరిమితి ఐదు సంవత్సరాలు.
  • శాసనసభ తీర్మానం పార్లమెంటును బద్ధం చేయదు; దానిని భారత ప్రభుత్వానికి పంపుతారు.

గణాంకాలు, వివరాలు

  • తీర్మానాన్ని శుక్రవారం అనుబంధ కార్యక్రమాల జాబితా ద్వారా ప్రవేశపెట్టారు.
  • అందులోని సారాంశం: ౨౬ జూన్ ౨౦౦౦, ౬ నవంబర్ ౨౦౨౪ నాటి తీర్మానాలకు అదనంగా, పూర్తి రాష్ట్ర హోదాను తక్షణమే, అత్యవసరంగా పునరుద్ధరించాలని సభ భారత ప్రభుత్వాన్ని కోరుతోంది; తీర్మానాన్ని కేంద్రానికి పంపాలి.
  • ౨౦౦౦ తీర్మానాన్ని స్వయంప్రతిపత్తికి సంబంధించినదిగా, ౨౦౨౪ది ప్రత్యేక హోదాకు సంబంధించినదిగా వర్ణించారు.
  • ఈ తీర్మానం గత తీర్మానాలను "భర్తీ చేయదు, తనలో కలుపుకోదు" అని ఒమర్ అన్నారు. "ఆ తీర్మానాలు మావే" అని చెప్పారు.
  • ఇది రాజ్యాంగ విరుద్ధం కాదని, "పూర్తి రాష్ట్ర హోదా కావాలి; సగం, పావు వంతు కాదు, శాంతిభద్రతలు లేకుండా కాదు" అని కోరారు.
  • స్వయంప్రతిపత్తి తీర్మానం ఇప్పటికే ఆమోదం పొంది ఉన్నందున కొత్తది ప్రవేశపెట్టలేదని చెప్పారు.
  • శాసనసభ తీర్మానం "మొత్తం రాజకీయ వర్ణపటం యొక్క అభీష్టాన్ని" ప్రతిబింబిస్తుందన్నారు.
  • మొత్తం 2౯ మంది బీజేపీ శాసనసభ్యులు "రాష్ట్ర హోదాకు అడ్డంకిగా నిలుస్తున్నారు" అని ఒమర్ అన్నారు. ఓటింగ్‌కు గైర్హాజరు కాకుండా, లేదా వాకౌట్ చేయకుండా, అనుకూలంగానో వ్యతిరేకంగానో ఓటు వేయాలని కోరారు.
  • మద్దతు: అధికార మిత్రపక్షం కాంగ్రెస్, సీపీఐ(ఎం), పీడీపీ, అవామీ ఇత్తెహాద్ పార్టీ, జమ్మూ కశ్మీర్ పీపుల్స్ కాన్ఫరెన్స్ (జేకేపీసీ).
  • సజాద్ లోన్ (జేకేపీసీ): విలీనం ౧౯౪౭ నాటి వాగ్దానాలపై ఆధారపడి ఉందని, రాష్ట్ర హోదా "దానధర్మం కాదని" అన్నారు.
  • పీడీపీకి చెందిన ఆగా సయ్యద్ మున్తజీర్ మెహదీ అధికరణ ౩౭౦కు అనుకూలంగా ప్లకార్డు ప్రదర్శించారు.
  • బీజేపీ సభ్యులు తీర్మానాన్ని చించివేశారు, సభ మధ్యభాగంలోకి వెళ్లి బల్లలపైకి ఎక్కారు. స్పీకర్ సభను అరగంట వాయిదా వేశారు; సభ తిరిగి ప్రారంభమయ్యాక కూడా గందరగోళం కొనసాగింది.
  • బీజేపీ ఎమ్మెల్యే, ప్రతిపక్ష నేత సునీల్ శర్మ మాట్లాడుతూ, రాష్ట్ర హోదాపై చర్చకు బీజేపీ సిద్ధంగా ఉందని, కానీ తీర్మానం "వివాదాస్పదం, భిన్నాభిప్రాయాలతో కూడినది" అని అన్నారు. కాంగ్రెస్ ఈ తీర్మానంతో ఉందా, ౧౯౫౩ కు ముందు నాటి తీర్మానంతో ఉందా, అధికరణ ౩౭౦ తీర్మానంతో ఉందా, లేక ప్రభుత్వంతో ఉందా అనేది స్పష్టం చేయాలని కోరారు.
  • మొదటి_పేజీ సంక్షిప్తంలో తీర్మానాన్ని చించివేయడం, స్వయంప్రతిపత్తి లేదా అధికరణ ౩౭౦ గురించిన ఎలాంటి చర్చకైనా బీజేపీ వ్యతిరేకత నమోదయ్యాయి.
  • ౨౦౦౦ నాటి స్వయంప్రతిపత్తి తీర్మానాన్ని "తర్వాత పార్లమెంటు తిరస్కరించింది" అని వ్యాసం పేర్కొంది.

స్థిర–సమకాలీన అనుసంధానం

  • రాష్ట్ర హోదా ఎలా పునరుద్ధరిస్తారు. అధికరణ ౩ ప్రకారం పార్లమెంటు సాధారణ చట్టం ద్వారా రాష్ట్రాలను ఏర్పాటు చేయవచ్చు, మార్చవచ్చు, పునర్వ్యవస్థీకరించవచ్చు. ఇది అధికరణ ౩౬౮ కింద రాజ్యాంగ సవరణ కాదు. కాబట్టి శాసనసభ తీర్మానం రాజకీయ, ఒప్పించే సాధనమే తప్ప చట్టపరమైన ముందస్తు షరతు కాదు.
  • కేంద్రపాలిత ప్రాంతం, రాష్ట్రం. ప్రస్తుతం జమ్మూ కశ్మీర్ శాసనసభ కలిగిన కేంద్రపాలిత ప్రాంతం. రాష్ట్ర గవర్నర్‌కు, శాసనసభకు లేని అధికారాలు పార్లమెంటుకు, లెఫ్టినెంట్ గవర్నర్‌కు ఉంటాయి.
  • స్వయంప్రతిపత్తి ప్రశ్న. రాష్ట్ర హోదా డిమాండ్, అధికరణ ౩౭౦ పునరుద్ధరణ డిమాండ్ (దాని రద్దును సుప్రీంకోర్టు ౨౦౨౩లో సమర్థించింది), ౨౦౦౦ నాటి స్వయంప్రతిపత్తి నివేదిక (విస్తృత సమాఖ్య స్వయంప్రతిపత్తి డిమాండ్) అనే వీటి మధ్య తేడాను గుర్తించాలి.

సిలబస్ అనుసంధానం: జీఎస్౨ – రాజ్యవ్యవస్థ: సమాఖ్య నిర్మాణం, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు, అధికరణ ౩ (రాష్ట్రాల ఏర్పాటు/మార్పు), అధికరణ ౩౭౦ మరియు ౨౦౧౯ పునర్వ్యవస్థీకరణ; శాసనసభల పాత్ర.

నేపథ్యం

అధికరణ ౩౭౦ మరియు ౨౦౧౯ పునర్వ్యవస్థీకరణ

శాసనసభ కలిగిన కేంద్రపాలిత ప్రాంతంగా జమ్మూ కశ్మీర్

అదనపు నేపథ్యం

  • ౨౦౦౦లో నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ ప్రభుత్వ శాసనసభ ౧౯౫౩ కు ముందున్న స్థితిని పునరుద్ధరించాలని కోరుతూ రాష్ట్ర స్వయంప్రతిపత్తి నివేదికను ఆమోదించింది. తర్వాత పార్లమెంటు దీనిని తిరస్కరించిందని వ్యాసం పేర్కొంది.
  • ౨౦౨౪ నవంబర్ సమావేశాల్లో జమ్మూ కశ్మీర్ ప్రత్యేక హోదాపై తీర్మానం బీజేపీ మినహా అన్ని పార్టీల అనుకూలతతో మూజువాణి ఓటుతో ఆమోదం పొందింది.
  • రాష్ట్ర హోదాను పునరుద్ధరించాలని కేంద్రాన్ని కోరుతూ జమ్మూ కశ్మీర్ మంత్రివర్గం ౨౦౨౪ అక్టోబర్‌లో ఏకగ్రీవంగా తీర్మానం ఆమోదించింది. ఈ మంత్రివర్గ తీర్మానాన్ని ప్రజల గళంగా పరిగణించలేదని, అందుకే శాసనసభ తీర్మానం అవసరమైందని వ్యాసం పేర్కొంది.

మెయిన్స్ కోణాలు

  • సమాఖ్యవాదం: రాష్ట్ర హోదా అనేది అధికరణ ౩ ప్రకారం పార్లమెంటు తీసుకోవలసిన నిర్ణయం. తీర్మానం ప్రజాస్వామ్య బలాన్ని చేకూరుస్తుంది కానీ చట్టపరమైన బాధ్యతను విధించదు. కేంద్రపాలిత ప్రాంత శాసనసభలకు, పార్లమెంటుకు మధ్య ఉన్న అసమానత ఇదే.
  • నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ వ్యూహం: రాష్ట్ర హోదాను గత స్వయంప్రతిపత్తి/ప్రత్యేక హోదా తీర్మానాలకు "అదనంగా" ప్రతిపాదించడం ద్వారా, ఒమర్ ఆ డిమాండ్లను సజీవంగా ఉంచుతూనే, విస్తృత మద్దతు పొందగల మరింత పరిమితమైన డిమాండ్‌ను ముందుకు తెస్తున్నారు. ౨౦౦౦ నాటి ప్రస్తావనపై బీజేపీ అభ్యంతరం ఇది ఎందుకు వివాదాస్పదమో చూపుతుంది.
  • ఓటింగ్, వాకౌట్: రాష్ట్ర హోదాపై తమ వైఖరిని బీజేపీ శాసనసభ్యులు స్పష్టంగా తెలియజేయాలని, గైర్హాజరు కాకుండా ఓటు వేయాలని ఒమర్ కోరుతున్నారు. పార్లమెంటు తీర్చగల డిమాండ్‌పై ఇది సభ్యుల వారీ లెక్కింపును ముందుకు తెస్తుంది.
  • న్యాయపరమైన నిబద్ధత: రాష్ట్ర హోదా పునరుద్ధరణ హామీపై సుప్రీంకోర్టు ఆధారపడింది; ఎన్నికల గడువు నెరవేరింది. రాష్ట్ర హోదాకు మాత్రం గడువు లేదు.
  • భద్రత, శాంతిభద్రతలు: రాష్ట్ర హోదా "శాంతిభద్రతలు లేకుండా కాదు" రావాలని ఒమర్ అనడం, డిమాండ్‌లో శాంతిభద్రతలపై అధికారాలు కూడా భాగమని సూచిస్తుంది. ప్రస్తుతం కేంద్రపాలిత ప్రాంత శాసనసభకు పోలీసు, శాంతిభద్రతలపై అధికారం లేదు.
  • సభా మర్యాద: తీర్మానాన్ని చించివేయడం, బల్లలపైకి ఎక్కడం శాసనసభ ప్రవర్తన, స్పీకర్ అధికారాల గురించి ప్రశ్నలను లేవనెత్తుతాయి.

సంభావ్య మెయిన్స్ ప్రశ్న

**జీఎస్౨, ౧౫ మార్కులు:** "జమ్మూ కశ్మీర్‌కు రాష్ట్ర హోదాను పునరుద్ధరించడానికి ఉన్న రాజ్యాంగ మార్గాన్ని పరిశీలించండి; భారత సమాఖ్య చట్రంలో రాష్ట్ర శాసనసభ తీర్మానాల పాత్రను చర్చించండి."

సంబంధిత అంశాలు

  • అధికరణ ౩, మొదటి నిబంధన కింద సంప్రదింపులు; అధికరణ ౩౬౮, అధికరణ ౩ మధ్య తేడా
  • అధికరణ ౨౩౯ఏ, ౨౩౯ఏఏ మరియు ఢిల్లీ, లెఫ్టినెంట్ గవర్నర్ వివాదంలో పూర్వోదాహరణ
  • జమ్మూ కశ్మీర్ పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం, ౨౦౧౯; అధికరణ ౩౭౦(౩), అధికరణ ౩౬౭ మార్పులు
  • అధికరణ ౩౭౦పై తీర్పు (డిసెంబర్ ౨౦౨౩): రాష్ట్రపతి పాలనలో న్యాయసమీక్ష
  • అసమాన సమాఖ్యవాదం (అధికరణాలు ౩౭౧–౩౭౧జె, ఆరో షెడ్యూల్)
  • ప్రత్యేక శాసనసభ తీర్మానాలు, వాటి చట్టపరమైన ప్రభావం

అంశాలు: GS2రాజనీతి

ఈ నోట్స్‌ను ఎలా రాసి, తనిఖీ చేస్తాం →

26 సెప్టెంబర్, 2026 నాటి అన్ని కరెంట్ అఫైర్స్ → · UPSC కరెంట్ అఫైర్స్ తెలుగులో